Hmin (Noun) cu awsuah daan si lo in, "tong hram" in ngan aw

Duhdawtmi Saya H. Sui le zaten,

Na canganmi pawl hi ka rak siar ringring ih ka hlawk pi zet. Na taima zet ih ka lo lawm zet. Zuam sin in ngan rero aw la, mi tampi in kan hmang vingvo ding. Mi in ziang an lo ti khal le, dung ah sip hrimhrim hlah. A thami na hmuh le, zir tum aw la hmai ah tha deuhdeuh in cangan sinsin mei aw.

Na nganmi a tanglam ah, hi ti deuh in sisehla a tha lo pei maw tiah ka ruahnak ka lo hlawm ve.

Na nganmi:

3. Kan awsuah a thlengawk le kan awsuah vekin ngan ding.

khuapi siloin khawpi, siapi siloin sepi, biazai siloin bezai,...

Himi a pathumnak na nganmi hi, kei ih ruah daan cun, awsuah vek in si lo in, kawl pawl ih, "Yi dawh a hman, phat dawh a taan" timi hi thlun sehla, a tha sawn lo ding maw tiah thu ka bur duh.

Ziangahtile:

1. Falam peng sungah, tongfang pakhat hi aw a phunphun in kan suah.

Thuthimnak ah, Rawl nan ee/ei zo maw? .... tivek ah, mihrek in "ee" ti ih awsuah kan um, "ei" ti ih awsuah kan um. Ziangvek ih kan suah khal le, kan cangan daan ah, "root word" "tong hram" kan zoh ahcun, "ei" a si ruangah, ei ti ih ngan ding a si sawn. Curuangah, tonghram zoh in cangan ding tiah kan ti lo cun, kan cangan a bang aw thei lo ding ih, calai ah buainak a suak sin thei ti ruahnak ka nei.

2. Hmin (Noun) kan ngan tikah, a awsuah thlun in kan ngan theh ahcun, a sullam a fiang lo ding.

Mirang khal ah, ram dang ummi pawl cun kan fiang sin ding, midum pawl le Southern ih ummi mirang pawl ih, an mirang tong awsuah daan tla cu a dang zet. Tutiang ka thei thei tuk hrih lo. Princeton ih tlawng ka kai lai ah, kan Professor nu in, midum cangantu in, midum pawl ih sal an cannak thu a nganmi ca siar ding homework in pek. Hmai 10 hrawng kha midum pawl ih tong vek cekci, an "awsuah" in a ngan ih, "Dictionary" sung khal ah hawl a theih lo. A tongfang kom daan a dang zet. Ziang a ngan duhsannak ti khal a fiang thei hrimhrim lo. Curuangah, mirang ka pi nu, ka siar ter ih, i timi cu, "kei khal ka thei theh thei lo nan, a duhsannak cu himi a si" tiah i sim lawngah, a thuhla ka fiang thei lai.

Mirang tong khal ah, awsuah daan phun dangdang an nei. Asinan, ca an ngan tikah le, dictionary sung khal ah, tongfang hmaan in an ngan ih, an siar tikah, hitin kan siar tiah, dictionary sungah a siar daan an ngan. Midum khal in, awsuah phun dang zet in mirang tong khi an tong nan, an ngan tik ahcun, "tongfang hmaan" in an ngan thiamthiam.

Cuvek thiamthiam in, laica kan ngan tik ah, Hmin (Noun) ih tongfang kan ngan tikah, tong hram (root word) sawn in kan ngan pei ih, a awsuah daan kha dictionary sungah kan ngan pei. Cu lawngah, kan calai ngan daan kan bang aw theh thei ding.

Khuapi (city) timi cu "khua" le "pi" timi tongfang pahnih a kom awmi a si ruangah, ca kan ngan tikah, khuapi tiah kan ngan ding ih, dictionary sungah, a siar daan, phonetic kha /khawpi/ tiah kan ngan sawn pei.

Biazai (poem) timi cu "bia" le "zai" a kom awmi a si ih, ca kan ngan tikah, "biazai" tiah kan ngan ding ih, dictionary sung ih a siar daan, phonetic kan ngan tikah, /bezai/ tiah kan ngan sawn ding. Cucu calai ih feh daan a si hmang ka ti.

Bezai tiah kan ngan cun, "be" cu khui in a ra tiah in sut sehla, a sullam dangpi ah a suak ding.

Siapi tiah kan ngan lawngah, a sullam simtul lo in, an fiang ding. Sepi tiah kan ngan cun, "se" le "pi" an kom tikah, a sullam a fiang nawn lo ding.

Curuangah:

Thluasuah tiah kan ngan ding sawn a si. Ziangah tile, harsatnak Thlua le tlaang suak ko feh thei hram law tinak a si. Thlawsuah tiah kan ngan tikah, a sullam kan fiang nawn lo. A siar daan cu or awsuah daan cu dictionary sungah thlawsuah ti in ngan theih a si ko.

Meiro tiah kan ngan pei. Ziangah, "meisa ih a ro," meisa dung lam ih tangmi ro tinak a si. Salai Sun Ceu hla sung khal ah, "romei" tiah hlaphuahtu in a phuahmi nan hmu ding. Kan unau Mizo pawl khal in, "romei" tiah an ko ve. Mero tiah kan awsuah vek in, kan ngan ahcun, a sullam a tlau ding.

Meithal tiah kan ngan pei. Ziangah, kan pupa san lai ah, tteklung in meisa a alh hnu ah a suak theimi thal a si ruangah, meithal tiah an rak ko ti hi zum a um bik. Mithal a si lo. Mithal cu kan aw suah daan phun khat men a si.

Asinan, root word ih ngan khal le, sullam zianghman a nei lomi pawl an um thotho. Cupawl cu ziangti tha. Tong hram ih ngan tikah, sullam a neimi cu, tong hram vek in ngan sisehla, a sullam a thuk ih tlunah, kan cangan a bang aw thei ding.

Curuangah, ca ngan tikah, kan aw suah a bang aw lo tampi pawl kha, bang aw te ih ca kan ngan theinak dingah, kan "tong hram" (root word) thlun in kan ngan pei ih, cun, kan siar tikah, a siar daan phonetic cu dictionary sungah kan lang ter ding. Cu ti ih kan feh le kan bang rep thei bik ding tiah ruahsannak ka nei.

Chin Ca Kalhmang, Khihhmuhtu ( Post-position )

Khihhmuhtu

Hmin le Hminsawng dungah a um ih cuih Hmin le Hminsawng kha 'ziang a si' ti khihhmuhtu tongfang pawl kha Khihhmuhtu ti a si.

Khihhmuhtu hi phun tampi in then a theih nain a tanglam vekin kan zoh tlang pei.

1. Tuahtu Khihhmuhtu

2. Tuartu Khihhmuhtu

3. Neitu Khihhmuhtu

4. Telve Khihhmuhtu

5. Hmanmi Khihhmuhtu

6. Tikcu Khihhmuhtu

7. Hmun Khihhmuhtu

1. Tuahtu Khihhmuhtu : Hmin le Hminsawng dungah a um ih cuih hmin le hminsawng kha "tuahtu a si"

ti a khihhmuh (langter) ruangah "Tuahtu Khihhmuhtu" ti a si." ih, in cu, cun" pawl an si.

1. Hih ca cu Salai Ram Duh Thang ih nganmi a si. ( Ram Duh Thang hi cangantu a sizia a khihhmuh)

2. Ka pa in a tuah. ( pa kha tuahtu a sizia a simfiang)

3. Jesuh cu a tap. ( Jesuh kha taptu a sizia a simfiang )

4. Khristian cun zu an in lo. ( Khristian kha zu in lotu a sizia a simfiang )

2. Tuartu Khihhmuhtu : Hmin le Hminsawng dungah a um ih cuih hmin le hminsawng kha " tuartu a si "

ti a khihhmuh ( langter ) ruangah Tuartu Khihhmuhtu ti a si. " cu, hi, kha " pawl an si.

1. Zawl Tling in Ngam Bawm cu thit a duh.

2. Amah hi ka uarzawng a si.

3. Na nu le na pa kha upat aw.

3. Neitu Khihhmuhtu : Hmin le Hminsawng dungah a um ih cuih hmin le hminsawng kha "neitu a si" ti a khihhmuh ruangah Neitu Khihhmuhtu ti a si. " ih " a si.

1. Hlawn Dawh Thang ih inn ah ka feh.

2. Keimah ih cabu a si.

4. Telve Khihhmuhtu : Hmin le Hminsawng dungah a um ih cuih hmin le hminsawng kha telvetu an sizia a khihhmuh ruangah Telve Khihhmuhtu ti a si. " thawn, tla , khal, " pawl an si.

1. Ka naupa thawn Yangon kan feh.

2. Kan rualpi, Thang Thang tla a ra telve sokhaw.

3. Sui Sui khal puai hmunah ka hmu.

5. Hmanmi Khihhmuhtu : Hmin le Hminsawng dungah a um ih cuih hmin le hminsawng kha hmanmi

an sizia a khihhmuh ruangah Hmanmi Khihhmuhtu ti a si. " in, thawn," pawl an si.

1. Funghreu in uico ka thawi.

2. Kianghrol thawn a feh.

6. Tikcu Khihhmuhtu : Hmin dungah a um ih cuih hmin kha tikcu caan a si ti a khihhmuh ruangah

Tikcu Khihhmuhtu ti a si. " ah, in, ihsin, tiang, hrawngah, sungah, hlanah, hnu, hnuah,..............tvp

1. 1980 kum ah ka suak.

2. March thla in a sat a thok.

3. Tui kum ihsin Laica siar ka paih ngaingai thlang.

4. Nazi pali tiang hnatuan a tul.

5. Tui kum sungah mithi kan nei hrih lo.

6. Hmai zarh hlanah i pek tengteng a tul.

7. Hmai tlawngkai Nikhat hnu cun a ngah nawn lo ding.

7. Hmun Khihhmuhtu : Hmin dungah a um ih cuih hmin kha hmun a si ti a khihhmuh ruangah

Hmun Khihhmuhtu ti a si. " ah, in, tiang, ihsin, parah, tlunah, kiangah, kiangin,..........tvp

1. Falam in Kalay ah ka tlawng.

2. Kalay ihsin Yangon tiang mawtaw ka to.

3. Kan khua kiangin tiva a luang.

4. Tipithuanthum parah lawng (long) thawn khual kan tlawng.

Simfiangnak : Hih Khihhmuhtu pawl hi kan ngan vek khan tongfang pakhat ih ngan ding a si.

Hih tongfang pawl Khihhmuhtu an si caan ah tongfang dang thawn kom ih ngan ding a si lo.

@@@ A sautuk ding ruangah pakhat tetein simfiangnak kan tuah nawn lo. Kan fiang lo le theih

duhmi maw, sut duhmi maw, rel tlang duhmi maw, a um le rel tlang beet a si vivo ding.

Khihhmuhtu hi Mirang ih Post - position lawng a si lo. Mirang ih an neih lo mi kan Chin ih kan neihmi tla a um.

H.Sui

Khihhmuhtu ( in ) ngandan

By- H. Sui Lian Mang

In hi Hmin, Hminsawng, Tuahrel, Langtertu, Khihhmuhtu, Pehzomtu pawl ah kan hmang.

Hmin ih kan hmannak cu inn, thawnginn, vokinn, cawinn, ........ n pahnih kan hmang deuh a bang.

Kan ngan kom.

Hminsawng ah " Ka pu in in tlawng". A hrantein kan ngan.

Tuahrel ah " Ti ka in." ( A hrantein kan ngan. )

Langtertu ah lungawiin, tapcingin, mawizetin, ........ ( Fiangtertu ah in kan kom ih Langtertu ah a cang.)

Khihhmuhtu ah phuntampi ah kan hmang.

1. Tuahtu Khihhmuhtu

2. Hmun Khihhmuhtu

3. Tikcu Khihhmuhtu pawl ah kan hmang.

Tuahtu Khihhmuhtu hi Mirang ah an nei lo ih Japan, Korea le Thai grammar ahcun an nei ih particle tin an ko ti a si.

Kawl grammar ahcun a um ve ih kan Chin Grammar khal ah a um ve.

tt. - Salai Ram Duh Thang in cahram pakhat a ngan.

- Thli in thingkung tampi a siatsuah.

- Tilik in khua tamnawn a siatsuah.

- Meisa in lo a kang zikte ah an hmit theisal.

- Ka nu in Pathian thu in zirh.

- Kan zawhte in zinghnam a thiar lai ka hmu.

- Nauhak pawl in zaihla an sak.

Hminsin : A hrantein ngan ding a si. A hmaiih hmin thawn kom ding a si lo. Hitin Thangin,

Thli-in, Tilikin, Meisa- in, nu-in, zawhtein, pawlin,... tin ngan ding a si lo.

Kan kom tikah sullam nei lo tongfang ah a cang.

Hmuh Khihhmuhtu hi Mirang khal in an nei ih Kawl khal in an nei. Kannih Chin khal in kan nei ve.

tt. - Falam in Kalaymyo ah ka tlawng.

- Chin ram in Shan ram ah acozah hna a tuan.

- Kan thlam in tikhur cu nazi khuai feh tluk a hlat.

- Kan lo kiangin tiva a luang.

- Maw Bethlehem, na sungin rundamtu a suak ding.

- lengin, tlunin, kapin, .......

Hminsin : A hmaiih hmun ( hmin ) thawn kom ding a si lo.

Tikcu Khihhmuhtu ah kum, thla, ni, nazi, nikhat sungih caan then pawl ah in kan hmang theu.

tt. - 2005 kum in 2009 tiang khual tlawn ka cawl.

- June thla in December thla tiang fang lo ah hna kan tuan.

- Zarhte ni in atu tiang ca ngan ka theh thei hrih lo.

- Zinglam in zanlam tiang tlanghna kan tuan.

- Tipzan in hnatuan ka thok ding.

Hminsin : A hmaiih tikcu thawn kom ding a si lo.

Pehzomtu ih kan hmannak pawl cu

- Tho in din uhsih !

- Feh in tuan.

- Ka tlan nain ka khel cuang lo.

- Mirang ih language kha "tawng" siloin "tong" tin ngan ding a si.

Hminsin : A hmaiih Tuahrel le Hmin pawl thawn kom ding a si lo.

Chin Ca Kalhmang, Langtertu ( Adverbs )

By H. Sui Lian Mang

ah hi Tuahrel, Pehzomtu le Khihhmuhtu ah kan hmang in ka thei.

Tuahrel ( Verb ) ih kan hmandan

1. Fang ah ding tampi a um. Hih ah ihsin fa-ah, thing-ah, tivek Hmin pawl a cang suak thei.

Pehzomtu ( Conjunctions ) ih kan hmandan

1. Nang na feh ah, zo saw in hruai nawn ding?

2. Na zuam ahcun na hlawh tling ding.

3. Keimah misual ka sual tuk ruangah Jesuh a thi.

Ziangruangah, Ziangruangah tile,

Khihhmuhtu ( Postposition ) ih kan hmandan

1. Hmun Khihhmuhtu pawl ah

Falam ah, kan khua ah, kan ram ah, kan inn ah, kan lo ah, kan tual ah, van ah, pawl ah, .......

Hminsin : A hmaiih Hmin ( Noun ) thawn kom ding a si lo. Kan kom sual pang theu a bang.

Hitin ---- Falamah, kan ramah, kan loah, kan tualah, vanah, pawlah .........

@@@ Amah ah hi Hmun Khihhmuhtu a si ih hmun thawn kom ding a si lo.

2, Tikcu Khihhmuhtu pawl ah

Hmai kum ah, January thla ah, Zarhte ah, Cawlh ni ah, zanlam ah, ........

Hminsin : A hmaiih Hmin ( Noun ) thawn kom ding a si lo. Kan kom sual pang theu a bang.

Hitin --- Hmai kumah, January thla-ah, Zarhte-ah, Cawlh niah, zanlamah,

@@@ Amah ah hi Tikcu Khihhmuhtu a si ih tikcu thawn kom ding a si lo.

3. Komkhawm Khihhmuhtu ( Compound Postposition ) ih kan hmandan

sungah, lengah, kiangah, parah, tlunah,...........

Hminsin : Hi pawl hi Hmun Khihhmuhtu khal an si ih kom ih ngan ding a si. sung le ah kan kom tikah sungah hi

Komkhawm Khihhmuhtu a si ruangah kom ih kan ngah hi a dikmi a si. Adang tla cuvek thotho.