Showing posts with label Politics and Society. Show all posts
Showing posts with label Politics and Society. Show all posts

Saturday, December 8, 2012

Seperation of Church and State



peter  12 hours ago

There can be NO democracy until the egyptians separate church and state. To pretend that a theocracy is a democracy is a lie. A theocracy puts one group over the others and is therefore not free and equal for all. Islam does NOT separate church and state and will never yield a democracy. They have apostasy and blasphemy laws in egypt, qatar, saudi arabia etc. Apostasy and blasphemy are from the distant past in civilized countries and unless they are removed there will NEVER be equality for ALL.
Sins and crimes are different...
A religion can decide what happens to you in the after life (if there is one) but the state should decide what happens in this life.

http://www.cnn.com/2012/12/08/world/meast/egypt-protests/index.html?hpt=hp_t1




Monday, November 19, 2012

Friday, November 9, 2012

Biaknak le Politics hi Kom a Tha Maw?


November 4, 2012 ah New Bern ah Chin Community Baptist Church, New Burn an ding ih ap sak ding in in sawm. Cu tawkah, Pu Phun Kar Thang, Pu Lal Nei Mang, Pu Khuang Lian Mang le Pu Biak Kim Lian thawn kan feh. Zarhte zaan khawm theh in thu in sut ciamco. In thusuhmi lak ah a tha zet ka timi pakhat cu, "Biaknak le Politics (Nainganzii) hi kom a tha maw?" tiah in sut. Hitin ka let sal. 

Politics timi cu phun hnih in a um. A pakhatnak cu Party Politics a si. Cumi pawl ih tumtahmi cu ziangtin kan party pawl in midang ih party kha kan neh thei ding timi an zuam. Curuangah, midang ih saantlaih lonak kha an hawl ih an do. Thuneihnak cuh aw in an buai. Cuvek politics ah Biaknak cu tel ding a si hrimhrim lo. Kan tel pangah cun, kan kawhhran sungah party in kan um ciamco ding ih kawhhran, Jesuh Khrih ukmi vanram thar, hi a nuam nawn lo ding ih tthenthek awknak a um ding. 

A pahnihnak politics cu ram damnak le thansonak thu tawlrel khi a si. "Ziangti in siizung a tha thei ding? Ziangti in tlawng a tha thei ding? Ziangti in mipi pawl ziaza thate in an nung thei ding? Ziangti in kan innsang, kan veng, kan kawhhran, kan khua, kan pengpi le kan ram a thangso thei ding?" tivek pawl ngaituah, tawlrel khi politics thiamthiam a si. Mirang in a tanglam ah hitin Politics timi tongfang a simfiang. 

Politics (from Greek politikos "of, for, or relating to citizens") as a term is generally applied to the art or science of running governmental or state affairs, including behavior within civil governments, but also applies to institutions, fields, and special interest groups such as the corporateacademic, and religious segments of society. Itconsists of "social relations involving authority or power" and to the methods and tactics used to formulate and apply policy.
Politics timi cu Greek tong, Politikos timi a ra ih, a sullam cu ram mipi thawn pehpar awmi thu hmuahmuah khi a si. Cumi sungah, rampi uknak hrang ih tulmi fimthiamnak tlawng a phunphun, ziaza lam, biaknak lam, kaihhruaiawknak daan lam pawl hmuahhmuah a telmi a si. A tawi zawng cun, Politics timi cu ram mipi damnak ding hrang ih tawlrelmi, tuahmi hmuahhmuah khi a si. Curuangah, mipi damnak le thansonak cu Kawhhran in tuanvo tumpi a nei ve.  

Ziangah kawhhran in tuanvo a nei ve? Jesuh leilung tlun ih a taksa pum thawn a um lai ah ziang a tuah? Midam lo pawl a hmuh tikah, damnak a pek. Mitcaw, ka zeng, miphar le mithi pawl tiang in damnak an ngah. Bawi Jesuh hman in a tuahmi kha kannih a dungthluntu pawl in pehzom in kan tuan lo ding maw? Khavek cu Pathian hnatuan a si lo tiah kan ti ding maw? Pathian fapa hman in a tuanmi cu Pathian hnatuan kan ti lo ahcun, zo ih hnatuan so, Pathian ih a tuanmi a si tiah kan ti hrih ding? Curuangah, Biaknak lam in harhdamnak lam hi kan tuan ding hrimhrim a si. Cucu ram damnak (Politics) a si. 

Cun, Bawi Jesuh in kum 30 sung a pa, Joseph in an nauhak lai in a thihsan tikah, a nu le a nau le pawl a cawm. Lettama a tuan ih inn a sak. A hung upa ih kumthum sung rori mipi pawl kha Pathian uknak cu ziangvek a si timi a zirh. A sim, a phuang. Kaihhruaiawk daan khal a zirh. Hriamhrei hmang lo in duhdawtnak thawn uktu Bawi pawl le Rom cozah khal sim ding a si zia pawl in sim. Himi hi fimnak le thiamnak lam khal Bawi Jesuh in tha a pe timi a fiang a si. Pathian thu zirnak le simnak siseh, kutzung thiamnak le fimnak dangdang siseh, a dik lomi kaihhruaiawk daan pawl kha dikte ih hruai daan khal siseh in zirh. Jesuh ih a tuahmi le mi a hruai daan vek hi kannih a sersiammi pawl cun, kan hawl rero ih, kan zir rero hman ah theih cawk a si lo. Curuangah, fimnak thiamnak nei thei ding ih kan mipi pawl hruaihi ramdamnak (Politics) a si. Cucu kawhhran in tuanvo a nei ve. Curuangah, Bible tlawng an tuah. Cun,  fimthiamnak tlawng dang khal tha te ih ding thei ding in thazaang a pek thiam a tul. 


Wednesday, November 7, 2012

What is the difference between governor, senator and mayor?


Best Answer - Chosen by Asker

A governor is the state leader.
A mayor is the city's executive officer.
A senator is the state's representative to Congress' House of Senate.

What's the difference between the Senate, Congress, and House of Representatives?



I know this sounds like a grade school question, but I would like to know what are the specific differences and contributions between the three?

Best Answer - Chosen by Asker

Congress is bicameral, meaning it consists of two houses.
Senate is the upper house with 100 members.
HOR is the lower house with 435 members.
Together they make up Congress. 

Each has its own set of duties and powers.
Together they have their own set of duties and powers aside from the two other branches known as the Executive and the Judicial.

-Some senate powers include: trying an impeached offical, approving a presidential appointment, ratifying treaties with a 2/3 vote, and electing VP if the electoral collegefails. 

-Some HOR powers include: Introducing revenue (tax) bills, electing the president if the electoral college fails, bringing articles of impeachment against an elected official with a simple vote.

-Some Congressional (both houses) powers include: establish courts inferior to the Supreme Court, establish post offices, lay and collect taxes, declare war, regulate foreign and interstate trade (exports/imports), borrow money, and so on.


Who Elects the President of the United States of America?




Once the nominees have been selected at the convention, they have one last leg of the campaign: the general election. There are two important components to the general election: the popular vote and the Electoral College.
A state's popular vote is the sum of the votes cast by all of the registered voters in a state on Election Day, which is always the first Tuesday in November. The popular vote determines which party's electors will go to the national Electoral College. For example, when Bill Clinton won the popular vote in California in 1996, California's Democratic slate of electors won the right to go to the Electoral College.

Each state is assigned a certain number of electors based on its population. Big states have more electors than small states. Each of these electors has one electoral vote. Even though the electors were part of a slate put together by a certain political party, they are not required to cast their votes for that party's candidate. That makes it possible (although unlikely) for the Electoral College to elect a president who did not win the majority of popular votes.
To win the election, a candidate must get more than half, or over 270, of the electoral votes.
Want to know more?

Educators, try these lesson plans and activities in class!

Tuesday, July 17, 2012

Zovek hi Politician (Naingngan zi tamaa )?




Tohkham sangzet ih topa hi maw Politician ( Naingnganzi tamaa ) kan ti bik?

Politician thufim ah hi tin a sim.

Politician ( Naingnganzi tamaa ) ti mi cu, Misenpi van tlang ih ei in, sin fen, inn le lo tulsam mi a tuahsak( a phu hruksak )  thei tu hi a si tin kan hmu.

Hlanlai ah cun Leilung bel in rawl kan rak suang theu. Cui belnu cu tappar ih rawl kan suanah, a hnuai ih meisa ka tih cun a so rero. A sinan cui belnu tappar in kan cawi-ih meisa tih lonak tappawn ih kan toh ( ret ) khal le belnu cu a so dai cuang loin a mah ten a so rero thotho.

Cu vekin Politician ( Naingnganzi tamaa ) ngaingai pawl cu sinak sangih an to-ah simaw, to lo ah simaw misenpi vantlang hrangih ei-in, sin fen, inn le lo tulsam mi tuahsak duhnak catbang lo-in an thinlungah an nei ringring.  An tuahtuannak a lang ringring theu. Belnu bangin an thinlung ah a so ringring thotho.

Mitam pi cu, sinak sangih an to lai lawngah Politician ( Naingnganzi tamaa ) vek in an cangvai theu nan, sinak sang an tohkham ihsin an tum hnu cun senpi vantlang hranngih an hnatuan duhnak hi an thinlung kapkhat hman ah a um nawn lo. Thengre vuakthlak bangin a dai reprep.

Hivek mi-pa hnakin, veng kilkawr ih nuhmei nu, pahmei pa hin,an khua/veng hrangih tlang hnatuan pelhdah lo, siatni,thatni khalih mi tawiawm thei tu, an khua/veng hrangah a thei pa tawp ih hnatuan thei theu tu, nuhmei le pahmei te hi Politician ( Naingnganzi tamaa ) ngaingai an si sawn lo maw?

Cu vek in,

 Biaknak lam khal ah tha ka pe aw duh.

Hruaitu upa si lai ah cun, khawm taima zet, ziangkim ah taima tu si ringring, peknak lam khal ah langsar zet ih pe thei tu kan um. A tha ko e.....

A sinan Hruaitu upa tlin nawn lo cun Biakinn hman palkai mumal lo, peknak lam khal ah thlahdah aw vivo, taimak suah cu rel lo, a hmelhmuh ding hman kumthluk thlacang ih hmuh ding um fang, Hruaitu upa pawlih kaihhruai dan sawisel hmang Pa/Nu kan tam lai e. Ringtu cu ziangvek din hmun te-ih kan um khal le Pathian ram thansonak dingah le a kawhhran thansonak dingah a theitawk te ( a tlin tawk ) in a cangvai ringring tu kan si a tul. Belnu bangin a so ringring tu kan si a tul. Hi vek nun neih hi ringtu in kan tulbik mi a si.

Duhsaknak ih ka ngan mi a si.

Ka lung awi

Zadun
Adelaide
SA




Friday, August 14, 2009

US Um Kan Laimi Refugee Pawl Ih Tulai An Dinhmun le An Hmailam


by San No Thuan
A tanglam ih ka nganmi hi mi zaraan Laimi pawl ih an dinhmun keimah pumpak ih hmuhtonmi pawl ka taarlangmi a si. US ummi ka si ruangah US ih ummi Laimi pawl ih dinhmun par in ka hmuhmi le tonmi famkim lo zet in lo ruah ka duh.
1. Ramdang ah an harsa tuk maw?
Kawlram ah Laimi cu kan farah theh lo nan, a tam sawn cu kan farah ngaingai kan ti le ka sual lem lo ding. Ziangah tile, mitam sawn cun zingzaan ti le rawl, sin le fen hrangah kan khuaruah a har ringring theu. Asinan, US le ramdang khal ah a si ko ding tiah ka ruat, ahcun zohman in Pathian zaar ah, cumi hrangah an khuaruah a har lo.
2. Khui in tirawl le sinfen pawl an ngah?
Pathian in (1) a thleng pekte pawl cu a tlaangpi thu in kum khat sung cu cozah, mibawmtu agency pawl le zumtu kawhhran pawl hmang in a cawm. (2). Hnatuan nei zo pawl cu company pawl hmang in a cawm. Hna an tuan thei cun, mi pakhat in zarh khat sung a hna tuanmi a sumlutmi in, thla khat hrang a ti rawl man a daih thepthep zo.
3. An sumlutmi pawl le hman daan teh ziang tiin?
A dang zarh hnih le hrek lole zarh thum an tuanmi teh ziang tin an hmang? A dang zarh khat le hrek ih an tuanmi cu an umnak inn khaan hlaan man ah a cem. A taang laimi zarh khat le hrek cu bill pawl (electric man, ti man, mawtawka man, datsi man …tvp) peknak ah le poihai cakkhai hrangah tiah bank ah an re. Thla khat ah zarh nga a vung um ringring lo cu … tiah an ti theu ding ka zum. Sumpai khawl an har aw cio. US ih theihpimi fim thiamnak neih lo cun, a tlaangpi thu in, ni khat ah $ 60 – 70 hi an ni hlawh a si.
4. Mawtaw teh an nei thei maw?
Lai tlaang le Kalay hrawng tiang cu Motor cycle neih cun, duh tawk suhsoh a theih. Manday hman ah a ngah lai. Asinan, Madalay le Rangon ahcun, a ti thei deuhdeuh cun, Mawtaw an nei ih, an sukso. Asinan, mawtaw nei lo, mi zaraan hrang ahcun, bus car le taxi a um ahcun, kan sukso thei. Asinan, US ahcun, an ram a kau tuk ih, mah te mawtaw neih lo cun, ke nei lo vek a si aw deuh. Bus le train a umnak ahcun, a rem caang thei ko nan, a tam sawn cun mah le mawtaw hi neih cio a tul ruangah an nei cio. Kan laimi sung khal ah mawtaw thatha nei tampi an um zo bang in, a nei thei deuh hrih lo khal a tampi lai.
5. Inn le lo teh an nei thei cio maw?
Mi zaraan cu inn khaan hlaang ih um hi an si deuh. Asinan, mi hrek khat hnatuan tha deuh le sungrual hnatuan thei pahnih thum um khawm cun, inn an lei vutvo thei ko. US ahcun, mawtaw siseh, inn khal siseh lei tikah, a tawm in veikhat te ah paisa fai ih pek ti a tul lo. Kum 5 lole, 15 lole 30 sung ih pek sal ding in bank in mi paisa an coih ih, a ttu thawn bank kha kuan sal in inn le lo neih thei a si. Kan laimi 40% (ka ruahnak) in inn lo an nei thepthep thlang.
6. Fim thiamnak lam ah teh ziang an bang?
Phun hleihnih (high school) tiang cu a cozah in refugee pawl cu tlawng ih burliam ti um lo in fimnak a zir ter. Kan nau le kum hlei riat tang pawl cu High School an kai. Curuangah, US lam rat ding cun, high school ih tlawngkai na duh ahcun, kum 18 tang ih na kum na si a tul. A thok ahcun, an harsa zet nan, kum khat hnih an kai hnu cun, an rualpi mirang pawl lak khal ah cathiam lam ah laksawng a ngah ringring tu an si ve. Kum hleiriat tlun lam pawl cu Placement Test an ti ih, college kai theinak hrang entrance exam vek a si ko. Cui cami buai an tuahmi ah Mirang ca (English) an thiam daan ih zir in ESL (English as the Second Language) kum khat lole kumhnih an zir ter sal. Cuhnu ah College an kai ter. Asinan, entrance exam ah mirang ca hmat saang zet ih a ngahtu pawl cu direct in college course an zir ter.
Kan lai mino pawl a tam sawn cu ESL an kai cio. Cumi a theh zotu an tam zet thlang ih, cu theh cun, Nurse, Engineer, Siibawi lam hoih in mai tinmi lam ah a fehtu tam zet an um thlang. Tui hnu kum hra ahcun, Laimi sung in Siibawi, Engineer, Computer technician, Nurse, Economist, Lawyer tvp tam nawn kan um thlang ding.
7. Laimi in a tu hi US ah zianghna an tuan tam bik?
Laimi mitam bik in a tu ih an hnatuanmi bik cu thazaang suah ih hnatuanak company pawl ah a si. “Thazaang suah” ti tikah, lai lam ih thingphurh lo thlawh vek lawm lam cu a um hrimhrim lo. A har bik ah, kungtin kungchiah a si ti sehla. Cuhman cu cet in an tthum, an khai ih, minung thazaang ttul tuk lo in, tuah a si theh. Nu nau ih tuan thei lomi hnatuan hi a tam tuk lo ding. Ni khat ah nazii pariat tuan a si cio.
A pahnihnak cu Sushi timi Japan rawl tuah khi a si. Zarh khat ah ni sarih tuan a si. An baang zet nan, a hlawh tha thei zet.
A pathumnak le mimal ih an tuan thei hrihmi cu thluak le fimnak hmang ih cathawn hnatuannak a si. Hi pawl cu thazaang suah ih hnatuan pawl hnak in an hlawh man khal a tha deuh, an zaleen deuh ih an nuam khal an nuam ngaingai. Mi hrek khat tla cu thazaang ih hnatuan pawl hnak in hlawhman a letlet in an ngah.
8. Miraang ttong teh an thiam lohli thei maw?
Miraang ttong cu a zuam deuh mi pawl cun, kum khat hnih ahcun, midang thawn aanciiing aw ko biak awk theinak khop cu an thiam. Asinan, thupi hlapi relnak ah le rel tik ih thei ding ahcun, mah rori in miraang cangaan daan (Grammar) le ttong kha zir ih “by heart” ih ciat a tul. Mirang ttong ih thuthanmi Thuthang (News) ngai tam a tul. Miraang ca a zir peih lo tu pawl cu, an ttong thiam nan, an ttongmi cu broken English, mirang ttong bultan pawl in an ttong.
9. Lai nunphung teh an kil khawi thei lai maw?
Lai nun phung ti tikah kan tong, kan calai, kan thuamhnaw pawl, kan pupa pawl ih san ihsin an rak neihmi nuncan ziaza mawi pawl ti duhnak a si. US ah an nauhak lai in a ra thleng pawl cu mirang ttong cu an mah bang in an thiam. Lai ttong hi nulepa ttan la zetmi an si le, inn ah Lai ttong rori in an biak, an Lai ttong an rem sak ih, an fale Lai ttong thiam ko an zirh. Biaknak lam khal in, tthal tlawngpit ah Laica zirnak an tuah. Chin Pawlpi khal in, kan lai nun mawi pawl le nunphung tha pawl kilhim dingah, faanger puai kum tin an tuah ih, kan lai lam pawl, thuamhnaw pawl le, tong upa pawl zirh awknak an nei theu.
Lai thuamhnaw cu ramdang thlen tikah a sunglawi deuhdeuh. Aman a khung deuhdeuh.
Ram dang um Laimi pawl ih an zoh duh bikmi le ngai duh bikmi pawl cu, Lai tlaang ih an rak tlan leen dahnak khua le tlaang pawl an ngai tuk ruangah, lai tlaang fingtlaang mawimawi le pawl zuk le zuknung pawl cu a zoh an duh ngaingai.
10. Nun can ziaza lam ah teh, zo mawi zet in an nung thiam maw?
Nun can ziaza lam ahcun, mitam sawn cu fel fai zetzet in an um. Tangdor te in an um ih, Laimi pawl ih nan tangdor daan le, mi upat nan thiam daan hi a mawi tuk tiah mi an lawm duh zet. Mi tam sawn cu, tantthat an la ih an zuam aw zet. Innsaang hrang le midang hrang tiang ttan an la. Amal bik, mahte cawm aw thei lo ngaingai an um lo ti ding si ko. Mi tthangso ding pawl cu, an mah lawng an ngahmi kha an hmang lo ih, an unau sungkhat tthanso theinak dingah, thil a phunphun an tuah sak.
Asinan, mi hrek khat cu, mirang pawl kha aat uar in an uar ih, mirang pawl ih nun can ziaza ttha lomi pawl kha cawn ding ah an ruat ih an cawng. Thuthimnak ah, mirang pawl ih an ttong siava ih an hmanmi “fuck” “bullshit” ti pawl Lai ttong cun, “Na nu s…., na pa z …” ti pawl, kawl ttong ih “Ma-ee-lu” ti pawl hi style ah an ruat ih an cawng ciamco. Cun, nunau hrek khat in an hnawi lang zikzik ih um tla an zir ciamco. Mipa pawl hrek khat in, standard nei lo midum hrek khat ih, bawngpi taw lang ih ti thliaithliai ih hruk an cawng. Hi pawl hi a yincii lomi pawl, nun zia mawi nei lo miraang le midum hrek khat ih ttong le nun a si.
Laimi hrek khat in Miraang si ta poh ih nun zia khi a mawi le tha ah an ruat sual pang theu hmang ka ti. An mah Miraang le midum mi lala hman in cuvek ih a nung pawl cu an nun daan a niam tuk, zaangfahza, nun can mawi simtu nei lo tiah an timi pawl an si. Cawn ding le cawn lo ding hi khui khal ah a um ti hi Laimi in kan hngilh lo a tul. Cu lole, midang ih nunphung sia in in nen ding ih an nunphung sia ih sal ah kan theih lo lai ah kan taang ding.
Laimi cu ciil hi duhduh ah kan phui ih, kan hnar hi a tu le tu kan tok. Miraang pawl in, an fih tuk. Cil kan phui le, cahnah neem (tissue/napkin) par dim te in phui in, hlon ding kan si.
Cui tlunah, mihrek cu zak rim nam zetzet kan um. Zo ih zak rim khal a thaw kan um lo. Curuangah, zak thuh khi midum, mirang ti lo in, zo khal in an hmang cio.
11. Biaknak lam ah teh ziang an bang?
Biaknak lam ahcun, US an ra thlen tikah, Laimi pawl cu ziang pawl, ziang kawhhran ti um lo in an kom aw theh. A tam bik cu Baptist Church ah an kom aw ih, a hrek khat cu Gospel Baptist Church ah an um. A hrek khat lala le an mah te ziang pawl ti um lo in, Fellowship in an ding. Mah le umnak khua ih hruaitu hmaisa pawl ih khuakhaannak ah le hmin sak daan ah an fun khawm aw cio. Curuangah, hruaitu thleng hmaisa pawl hmailam pi hrang tiang khuasau ruat ih pawlkom din le fehpi hi a thupi zet ding. Biaknak lam ah kan Laimi kan ton awk thei lo ahcun, ton awk le hmuh awk ding a ol lo. Hmailam ah Laimi kan kom awk theinak ding le hna kan ttuan tlaang theinak ding lamzin hawl cia ih pawlkom hmin kan pek le hruai awk cia a tul.
US an thlen hnu ah a tumsuk ding pawl cu Biakinn an pan duh lo. Hna an tuan ih, Zarhpi ni le, an maih duhmi an tuah. A thangso ding pawl cu Biakinn an pan. Laimi 80% cu Biakinn ah tha te in a khawm ih thu tha hla tha in an nun a ciah ih, Pathian in kan miphun hrangah ttangkai zet in a hmang thei.
12. Hnatuan ttha le tthangsomi miphun ah ziangti in kan Laimi in kan cang thei ve pei?
Kan mah Laimi le kawlrammi pawl bang in refugee vek ih rat cu sim hlah, sal ih an rak kaihmi midum pawl hman hi kum a hung rei ih, Pathian rinsannak thawn an hun zuam ciamco tikah, tuisun ni ahcun, US ram ih an thuthentu, an ram tthen pawl uktu, siibawi thatha le, professor hmin thangthang ah an hung cang. US cu a zuamtu zo khal, zuam man saangpi ih thlen theinak khua le ram a si.
Laimi tampi in tuisun ah tlawngkai lo in hna an tuan ih an nung thei ko. Tlawngkai tul lo tiah mihrek in, an ti. Asinan, kum a hung rei tikah, an nih cu thazaang hmang in mi ih kut tang ih tang sin ah an kum 60/70 tiang an tuan leh ding. Asinan, mi hrek khat cu hnatuan phah in, ihhmu khop lo cing te in tlawng an kai, ca an zir. Kum li kum nga cu ti ih an taat awk ruangah, cu pawl cu kum a hung rei deuhdeuh tikah, an hnatuan a nuam deuhdeuh ding ih, an hlawhman khal a tam sinsin ding. Curuangah, fimthiamnak cu hnatuan tha le tthansonak ih saangka pi a si ih, zuamnak cu cui saangka ih a tawhfung a si. Cui fimthiamnak le zuamnak cu Pathian tihzahnak ih fanu le fapa an si.

Tuesday, November 25, 2008

Kawl Cozah Dirhmun le A Ruahning (Policy) le Laimi

Caganntu: Rev. Dr. Sang Awr 

Rev. Dr. Sang Awr hi Myanmar Institute of Theology ah Vice Principal reipi a tuan hnu ah, pension a lak ih a tu cu Myanmar Baptist Convention ah President a tuan laifang a si. Laimi in hruaitu patling pakhat a si. Hih a canganmi hi Singapore ah cancer natnak in siizung a to lai ah seherh zet in kan Laimi pawl mitvan theinak ding hrangah, a nganmi a si ih, ka khuaruah in kauh ter ngaingai.

Biahmaithi:  Biaknak lei riantuanmi ka si nain kan cozah nih ram an kan hruaining ka zoh tikah ka purh khawh tawk ka hmuhning tial ka duh. Laimi dirhmun in cuanh ka duh fawn. Biaknak lei Vuanci nih kum khat ah voihnih tluk Kawlram chung biaknak lei riantuantu upa he tonnak an tuah tawn i MBC President dirhmun in kaa tel ve theo.  Khrihfa lawng si loin Muslim le Hindu zong an i tel. Kanmah duhmi chimnak nakin anmah nih zul hna seh ti an kan duhmi kha an kan chimh tawn. A donghnak ah nan duhmi kan chim ve uh an ti i biaknak ah luatnak a um lonak, biaknak lei inn sak a harnak, zalong tein i pumh khawh lonak, thawngtha chimtu harnak an tonning hna kan chim tik hna ah “tha tein kan in zohpiak hna lai” an ti nain a taktak ah cun kan duhnak an tuah bal lo. Biaknak lei vuanci cu ralbawi General a si ve caah ralkap kalning in a kan hruai ko. Hi bantuk ka hmuhtonmi tete le nihin cozah an dirhmun le cozah nih thil an ruahning le Laimi dirhmun kha ka hmuhning ka hun tial lai.

1.  Kawl Cozah Dirhmun: 

Kawl cozah dirhmun kan zoh hmasa lai. Nihin Kawl cozah dirhmun kan zoh tikah hngal ngai in a um.  Laiholh in “Hngal” kan timi hi “midang zeirel lo, kaa zaa ve” timi ruahnak ngeih khi a si. Ralkap nih kum 50 deng an kan uk cang i nai hrawng hi hlah maw an hngal khun ka ti. Tlangcungmi ral a thomi hna zong kan daihter khawh hna. Cun ramleng in cozah dohnak aphunphun a tuahmi hna zong zeipipa tuah kho ding an si lo, aho cozah zong nih langhngan in an bawm hna lo tiah an zei hriktida a thak lo. Cun vawleipi kalning zoh tikah kan dirhmun a fek tiah an i ruah. UN Secretary General Ban Ki Moon nih phone a chawnh hmanh ah Pu Than Sui nih a tlai duh lo. UN Secretary General a si an ti tikah voihnih tiang a chiahter men hna. UN zong zeiah an rel lem lo tinak a si. Nargis lio zongah US le French tinbaw an luhter hna lo. Kawlholh in chim ahcun an i seihchiah taktak. Hiti hin an hngal ngamnak cu a ruang tete an um. 

1.1. Ram Hruainak Upadi Fehternak (Constitution Referendum)  

Nan theih cio bantukin ramhruainak upadi cu an suai I referendum an tuah. Rammi zapi zakhat ah 90 reng lo nih an kan thohkhanmi cozah kan si tiah an i lunghmuih ngai. Kan duhmi kan tuah khawh i kan dirhmun a fek cang, tiah an i ruah. Rammi thinlung taktak a si lo, ti cu ralbawi a fim deuh nih cun an hngalh ko lai nain hruaitu zapi ruahnak ah cun kan ti kho taktak, rammi nih an duh taktak ko, ti lungput khi an ngei dih. Democracy min a pu nain ralkap kut thiamthiam ah kan um lai. Mizapi hi zeidah an tuah khawhmi a um lem tiin lalhnawh zong khi a si men lai. Rammi kan si a fah tuk zongah annih cu an rum i an zei a poi lo. Mipi kan si a fah chin cuahmah zongah an zei a poi lo. Cucu lung a fim ko mi caah celh awkah a har hringhran.

1.2. Ramdang Thohkhannak:  Vawleicung politics luanning ah vawlei tuanbia hi kanmah lei a hoih cang tiah an ruah. Amerikan le EU hi an chan a dih pah ziahmah lai i Tuluk , Russia , India chan a tho lai tiah an zumh. Cu ti an ruahnak cu a ruang a um.

1.2.1. Tuluk Ram:  Kawlram le Tuluk hi hlan deuhpi in aa dawmi ram innpa an rak si. Nai hrawng in pehtlaihnak a thuk chinchin. Tuluk nih UN ah Kawlram kong a chuah paoh ah Veto in a khamh. Russia zong nih cu thiamthiam. Beijing Olypic lioah Tabboo halchia an timi pakhat cu zeibantuk Journalist hmanh nih Kawlram kong hal khawh lo dingah an telh. Hi tlukin Kawlram an dirpi hi a chan a um.

1) Kawlram hi an thil zuarnak market tha tuk kan si. Nichiar Tuluk ram in Muse khua le a dangdang in a lutmi thil hi chim cawk a si lo. Tuluk thil a hmang lomi kan um ti lo. Tuluk an i miak tuk.

2) Kawlram in Zinan Pipeline tuah an duh. Tuluk nih zakhat ah 90 cu Middle East in zinan a cawk. Singapore pawng Macalla Straits in tinbaw in phurh a si. Nikhatkhat ah Amerika maw, ram pakhatkhat he buainak a um ahcun zinan phurhnak lam a pit sual lai tiah an hna a ngam lo. Cucaah Bengal rili in Kawlram tan in Tuluk ram ah pipeline in a luh ahcun an caah a miak tuk, security caah hnangam tuk a si. Tuluk nih UN ah a dirkamh bantukin Kawl cozah nih Zinan Pipeline tuahnak nawl a pek ve.

3) Tuluk cu a rauh hlan ah Super power a si lai tihi an theih tuk fawn. Sipuazi lei zongin Amerika changtu dirhmun a phan pah cang. Holh set tung loin thil tam tuk a tuah. Nitlaklei hruainak model hmang loin an cozah reform a tuah. Deng Tsio Ping nih “chizawh hi a ran le a nah bia a pi lo, zu a seh khawhtu kha bia a pi deuh” a ti. Chim duhmi cu nitlaklei hruainak model theng hi a tha bik a si hlei lo, ram a thancho kha bia pi a tinak a si, Tuluk model hi kan hlawhtling tiah an i ruah cang. Tuluk he ram innpa kan si pinah a thangcho chin lengmangmi bochan awktlak ram a si fawn. Tuluk kan i bochan ahcun aho nih dah zei an kan ti khawh lai tiah an ruah. Hi ruangah hin kan dirhmun a fek ko tiah an hngal chinnak a si. Tuluk nih Koko tikulh a halmi zong hi a pek khawh men. A chung thil kan fiang lo.

1.2.2. Russia Ram:     Hi karlak ah Russia a lut ve. UN zongah Tuluk a chim hlan hmanh ah Kawlram dirkamhnak a thawk. Tuluk he Veto Power in Kawlram an khamh. Vawlei politics luanning ngai hi Amerika he an i daw lem lo timi paoh kha tha an pek hna. Afrika le Latin Amerika zongah thuk ngai in an lut cang. Cold war a um ti loh ti a si nain a hramte a taang rih. Georgia kong ah a fiang khun. Thil biapi a chuah ahcun Shanghai Declaration ram hna zong an i kom kho fawn. Kawlram chungah bawmhnak an tuah.. Russian Scientists Kawlram ah zeizatdah an um ti kan fiang kho lo. Acheu nih cun 1000 tluk an um lai tiah an ti. Mandalay -Maymyo lam pawngah inn nganpipi an sak i a tam bik cu cuka ah cun an um ti a si. Kawlram mi Nuclear science cawn dingin Russia nih full sholarship a pek hna. Tukum 2008 chungah a kalmi hna hmanh hi minung 900 an si cang. Kum 2000 in 2010 tiang project a si i tam ngai an kal cang. Tutan a kalmi ah Laimi zong 4 tluk an i tel ve. Ph.D tiang cawnter an timh hna.. Hmailei ah fimthiamnak lei in Kawlram thanchoternak caah thil tampi an tuah. Hi ruangah Kawl cozah a lung a hmui i a hngalnak a si fawn.

1.2.3. India Ram:      India ram zong a lut ve. Kawlram a dawt tuk caah cun si dawh cu a si lo. Tuluk an luh tuk tikah a thinphan dawh a si. Tuluk le India cu ramri kong ah a buai ciami an si. Atu le atu Indian ralbawi General pawl an phan lengmang. Tamu in Kalemyo in Mandalay tiang lam cawhpiak an timh. Tam ngai an cawh cang. Security ca bik ah si dawh a si. Cun India caah Tuluk bantukin sipuazi market tha ngai a si ve. India thil tam ngai Kawlram ah a lut. Superpower a si kho te dingmi India nih a ka dirpi tiah aa ruah. Kawl cozah cu zer tuk ve kaw ram thum komh in a komh zia a thiam ngai hna. Hi nih hin Kawl cozah a lung a thawnter i a zei a poi lo chin lengmang. 

1.2.4. ASEAN Ram Hna: ASEAN ah a luh hnu in a hngal deuh fawn. Vawleicung komhnak bu ah kan i tel kho tiah an ruah. ASEAN nih an ruah ningin an hruai kho hna lo. Ram chungah buainak a um tik zongah zeipipa an i thlak kho lo. UN zong nih zeipipa an tuah kho lo. Kuzale a hei thlah tawn i Kawl General pawl nih lecture an pek hna i an kirter hna. Nihin tiang an tuah khawhmi a um lo. Khatlei in ASEAN meeting paoh ah an kai ve i vawleicung ramdang he tonnak caan tha an ngei lengmang.  ASEAN member an sinak nih hin tha a pek ngai hna. An ral a thatter hna. A hupphengtu ah an i hman. Sipuazi lei cun zeipipa a bawm kho lo. Cucaah atu an i zuam bikmi cu nitlaklei nih sipuazi an phihmi hi phoih khawhnak a phunphun in lam an kawl.

2. Kawl Cozah Ruahning (Policy):

A bikin miphunte caah tih a nung ngaimi cu “miphun pakhat, ram pakhat, biaknak pakhat” ti a si. Hi ruahning cu khuazeika cauk hmanh ah an langhter lo. Asinain Kawlram chungmi hna hi cozah pakhat, miphun pakhat, nunphung pakhat, holh pakhat, biaknak pakhat tangah a um khawh nakhnga lam tampi in an i zuam. Ruah setmat lo ahcun ramchungmi zong nih theih khawh a si lo. Cun Kawlram in a chuak cangmi hna zong nih mit in hmuh lo pinah nunnak in tuarnak a um lo caah hngalh ngaingai khawh a si lo. A ing, a tuarmi le mit in a hmu taktak mi nih fiang deuh in an hmuh khawh. Roman Empire chan lio zongah hi bantuk hi ruahnak policy hi a rak um balmi a si.

2.1. Biaknak pakhat (One Religion):  Biaknak kong hi a hmasa ah tial ka duh. Kawlram pumpi hi biaknak pakhat ah can dih an kan duh. Phungki pawl nih an ruah ahcun biaknak kal phung a si caah ruah thiam deuh a si. Asinain cozah nih kha rian kha aa hmaithlak tikah harnak le lungretheihnak tam tuk a chuak.. Phungki lawng si loin minung cawnpiaktu (puansen aa aih lomi) kha an thlah hna i Khrihfa thawngtha chimtu hna report a tuah tawntu hi mah hna hi an si bik. Laimi dirhmun in kan chim ahcun:

2.1.1. Ngakchia cawmnak:  Lairam Myone khuapi paoh ah inn an sak i sifak, ngaktah, nu le pa a harmi fa kha an khawmh hna i an chiah hna. Cozah tuahmi a si nain phungki nih an zoh hna. Chaklei Lairam ah cun langhngan tukin an tuah lo. An khawmhmi ngakchia kha duhsah tein an cawnpiak hna, hmuhtheihnak an pek hna, ei din hnipuan fenh-aih le sianginn caah a herhmi an pek dih hna i Buddhist ah an luhter hna. Tang hra a awng khomi hna cu  College tiang an kaiter hna lai. Lairam ah a ummi Myone 9 a um i Myone uktu Township Officer paoh (Vuanthok) cu Laimi a simi Buddhist nih tlaih dih dingin tuak a si. “Khrihfa nan si hi nan rak palh tuk” tiah a kan titu dingah Laimi lila kha hman an timh hna. Karen Buddhist le Khrihfa karlak ah an tuah bantuk kha a si ve lai. Laimi ngakchia tampi an lut cang.

2.1.2. Thawngtha Chim Khawh Lonak:  Khrihfa Thawngtha chimnak hi an hmurka in cun a luat tuk ko an ti nain a taktak ahcun luat tein chim khawh a har ngai cang. Tuk le velhnak hmun a tam cang. A um ciami Khrihfa chungah zeimawzat luatnak a um nain Khrihfabu thar dirhnak le zum lotu hna sinah thawngtha chimnak cu a har hringhran ko. Lairam zongah Buddhist pura an sak luaimai cang.   

2.1.3. Rank Kaiter lo:   Khrihfami cu captain cung kai khawh a si ti lo. Atu lebang ah cun ralbawi cawnnak OTS sianginn ah Khrihfa telh a si ti lo. Khrihfami hi “tapung thawh an hmang” tiah an ruah a si rua. Military Engineering College le Military Medical College ah kainak nawl a um ti lo. Laimi Buddhist a simi kha an cawisan hna. Ni khatkhat ah Buddhist si dih ding kha an i tinhmi a si. Nawlngeihnak he tangka he an luh tikah sifak bikmi Laimi caah dir khawhnak a har ko.

2.2. Miphun pakhat ( One people):  Kawlram cu miphun tampi fonh in dirhmi ram a si. Mah miphun sinak cio kha thanchoter i an sunsakmi nunphung tehna zong kilvenpiak ding a si.  Alan (flag) an tuah tikah State le Division vialte theihhngalhnak caah arfi 14 an rak cuanter. Upadi thar ah cun a lai ah Arfi nganpi pakhat lawng a um cang. Kawl nih dolhmi upadi a si. Hlan ah cun mahle holh in sianginn ah cawn khawhnak pek a rak si. Asinain nihin ah cun sianginn ah Laica cawn a um ti lo. Biaknak nih cun a ti khawh tawk aa zuam nain effective taktak in a tuah kho lo. Kawlholh le Kawlca tu cu tangcheu in Kawlram pumpi cawnter a si i mikip nih thiam dih dingin an tuah. Cuticun miphunpi pakhat chungah i fonh dih ding kha an ruahmi a si.

2.2.1. Thit laknak:    Ralkap hi Kawlram hmun kildeng tiangin an phan cang. Lairam zongah a kildeng khuate tiangin an phan cang. An phaknak kipah nupi thit le laak an i zuam. An fale kha Kawl phun si ding kha a chung tinhmi a si.

2.3. Cozah Pakhat:  Nawlngeihnak cu Central Government lawngah a um. State cozah nih tuah khawhnak a ngeihmi a tlawm tuk. Cun State cozah kipah ralbawi cheuli cheukhat tel dih a si fawn lai. Caang kho lo dingin an tuah i cozah pakhat tangah khumh dih ding kha an ruahnak a si.

3. Laimi Dirhmun

            Laimi kan dirhmun hi a lam kip in an kan deet i chuahnak lam a har chin lengmang.   Kan vanchiat zong a si rua ka ti. India lei kan unau hna hi an i ning deuh ngai. Hi tlukin cozah nih an kan deet tikah Laimi kan lungput hi lungtling lo ngai a si fawn. Kan miphun nih ral phun hnih kan ngei. Chunglei ral le Lenglai ral (Internal & Extranal enemy) kan ti lai.

3.1. Chunglei Ral:  Laimi hi mi tlawmte kan si nain kan lung aa khat kho lo. Kan holh aa dan ruangah a si bik men lai. ZBC President ka rak si lioah ka hmuhmi cu a chung taktak in kan i dawt khawh lo hi a si. Tidim, Falam, Hakha, Thlanglei Lairam kan dihlak in lungkhat riantuan ti taktak a har ngai ko. CNF riantuannak zongah cu bantuk thiamthiam a si kan ti lai. Lairam cozah uknak hrimhrim ah i report a tam tuk. Detah Party Chairman Pu E.K Kim Ngin zong nih kan lungthin putning a zoh tikah a khuaruah a rak har ngai. Uknak township zongin kan i dang i kan mawh lo kan ti lai. Akhunhzi a hmete zong biatak tukin kan i cuh. Kan duhmi kan hmuh lo ahcun Lairam then lai kan tih lo. Biaknak lei hmanh ah holh aa khat bakmi Zotung mi tlawmte an si nain Association 2 ah an i then. Atu hi 3 ah then an i zal. Matu zong then 3 ah an i then. Kanmah Laitlai deuh hmanh hi kan i then liangluang i kan holh hmetete kan dirpi chin lengmang. Tidim pa, Falam pa, Thlanglei Laimi pa he thinlung taktak in chiatnak thatnak i hrawm khawh a har ko. Kan pa Rev. Van Bik zong a lung a dong ngai ti a rak si. Mizoram hna cu holh pakhat an i hrawm kho dih. Kannih cu kan si kho lo. Thil hmete zongah kan i dang chin lengmang. Kan holh, kan ca kan thlau chin cuahmah, akhunhzi a umnak paoh kha kan fuh lengmang. Mi nih hloh an kan timh pinah kanmah le kanmah kan i khat kho lo. Kan i rem lo deuh paoh ah a kan uktu an tha a nuam. Hihi “Chunglei Ral” ka timi cu a si.

3.2. Lenglei Ral:  Lenglei ral cu a cunglei ah kan chim cang bantukin miphunpi le nawlngeitu nih aphunphun in dolh an kan timh chin lengmangmi tehna, miphunpi biaknak ah luh dingin aphunphun in an kan deet ning tehna, uknak pakhat tangah caang kho loin an kan temtawn ning tehna hi a lenglei in a rami ral lawngte an si. Tlaihkhihnak le thongtlaknak tampi a um. Chunglei ral ruangah kan lung aa khat lo i deetkhawt kan fawi tuk. Nawlngeihnak hriamnam le tangka he a rat tikah cun a runven awk a har chinchin. Akhunhzi aphunphun he duhnung ngai in a ra fawn i mi cheukhat caah a miak deuhmi paoh kha thim a fawi tuk cang. Minung nih kan tlawm chinchin i harnak kan ton tikah kan i chanh kho fawn lo. Hihi kan dirhmun ka hmuhning a si. A si kun ahcun zeitindah kan um lai? Thlitu a hrannak lei paoh ah maw kan tluk lai. A fawilannak paoh in dah kan ruah lai. Ka miphun a va tlau te zongah “zei ti awk tha” kan ti lai maw? Hihi nihin Laimi caah a ngan bikmi challenge a si.

3.3. Danger Point ah Kan um:  Nihin Laimi kan dirhmun hi tihnung dirhmun (danger point) ah kan um cang. Chunglei ral nih a cak chinchin. Kan unau cheukhat nih cozah ralkap he i bawmh in mah le mah i hloh timhnak a um. Lenglei ral nih a kan deet chinchin. Miphun tenau kan sinak hi a lang lengmang. Mah zawnruahnak a cak chinchin. Hmailei ah kal khawh a si ti lo. Kan naule cheukhat nih ram kip kal in aphunphun an i zuam nain zeihmanh thlennak caah a thahnem lo. Hnulei tolh ding le tlak lawng a taang. Kan si a fak chin lengmang. Kan ram a har chin lengmang. Lairam dawhte kan siang lo kan ti tawnmi zong zaamtaak cuahmah mi ram a si cang. Cucaah danger point ah kan um cang, ka tinak a si. 

3.4. Pemvaihnak:  Minung cu a rawl a taam ahcun a pawkhimnak a kawl a herh.  Hihi cu minung phung a si. Kan har tuk cang ahcun pawkhim deuhnak hmun ah kal phung a si ko. Nihin ramleng ah chuah kan i zuam. Lam aphunphun in kan kawl. Kan chuah khawh tikah eidin awk a harmi chungkhar kha vun cawm a si. Mah nunnak he kaltaakmi chungkhar ca he lungrethei ngai in tuan a si. A fawi lo. Hi dirhmun hi kan duh in kan i thimmi cu a si lo. Khuacaan le thil sining nih a kan luhpi tu a si. A thawng deuhmi, a fim deuhmi, aa dawh deuhmi kan taang set ti lo. Kal khawhnak lam a awn ahcun kan dihlak in kal duhnak a um. Cun nihin ramdang a phanmi hna nih Lairam an dawt. An ti khawh tawkin bawmhnak phunphun an tuah. Mautam kong zongah siaherh ngai in an tuan i kan i lawm ngai. Asinain tihnung dirhmun in kan luat lo. Atu lungfimmi le ramdawtnak a ngeimi an thih dih hnuah zeidah kan can lai? Pemnak ram i a chuakmi tefa hrinhniang hna nih an thei kho ti lai maw? Ka hawipa ABC General Secretary Roy Medley nih chan thum a peh ahcun chuahkehnak miphun holh le nunphung a lo cang a ti. Hmaan dawh ngai a si.

Exodas kan timi hi sal cannak Izip ram chuahtaak in Kanaan ram kalnak kong a si. Kanaan ram an phakmi cu anmah ram ah a cang. Asinain kannih Exodas cu Israelmi Exodas bantuk a si lo. Kannih Exodas cu mah ram kaltaak in Laimi nakin a fim deuhmi le a rum deuhmi miphunpi chungah va luh a si. Ram le miphun sinak ngei ti loin miphunpi nih dolh dingin vung luh khi a si. Nihin caan karlak kan i lawmhnak hi ruah siarmar ah mitkuh a thaw thlu lo. Tihnung dirhmun ah a kan phakpitu pakhat a si thiamthiam. Kan i thim ding a tlawm ko. Zeitindah kan tuah lai. Hi ca ka tial tikah aho pumpak mawhchiatnak pakhat hmanh aa tel lo. Keimah lila hi Yangon ah a ummi ka si. Kei zong kaa tel ve. Midang pemvaih le kan pemvaih ning aa khat lo. Kan miphun cungah kan lungput a biapi ngai. Zeitindah tih a nungmi dirhmun in kan chuah khawh lai? Zeitindah kan luat khawh lai? Laimi Upa khuaruat kho deuh vialte ruahnak chuah cio dingin kan sawm hna.