Lai Thuamhnaw Hruk hi in Thendarhawk Ter Sawn Maw?

Asi rori, mihrek khat cu mah le hrinhnam hnipuan hruk tikah, hrinhnam pakhat le pakhat hmuh awk daan danglam a suahter. Curuangah puaini lawng ih hrinhnam thuam hruk ding a si tiah mihrek khat in an timi hi ka ruah daan suah ka duh ve. 

Kan hrinhnam puan kan hruk ruangah thlei danawknak a suak timi cu a diknak zawn tla a um ding nan, hrinhnam puan kan hruk lo khal le cucu a um thotho dingmi thu a si. Minung cu mai hrinhnam kha ttan lo ding ti sehla a cang thei lo. American ih hminthang philospher khal si ih theologian khal asimi Reinhold Niebuhr ih timi hi a dik zet ka ti: minung cu kum khat hnih tiang hnawiti fawp ih tthangmi kan si ruangah, midang hnak in in hringtu nu cu kan duh cuang. Cuvek thotho in, kan inn sungsang, kan pawlkom, kan miphun le ram cu midang hnak in kan duh. Ziangah tile kan pawl aw tam bik ih, duhdawtnak hri midang hnak in a fekce ruangah a si tiah a ti. Zo khal in mai nulepa, ulenau, mai phunhnam duhdawt cu a sual maw ti sehla a sual hrimhrim lo kan ti ding. Kan hrinhnam puan kan hruk tikah, Laimi duhdawtnak, hrinhnam duhdawtnak thinlung in pek sinsin a si ahcun cucu thil tha tuk a si. 

Asinan, kan nulepa, kan innsaang, kan pawlkom le kan miphun kha midang hnak in kan duhdawt sawn ruangah, midang va duhdawt lonak, a dik lo zawng ih thil va tuahnak ih kan hman a si ahcun, cucu, Jesuh hnak in nunphung kha kan thupit ter sawn thlang tinak a si. Jesuh hi luu bik ah kan ret a si ahcun, kan thuamhnaw, kan fimnak, le kan lamdan-awknak pawl hi Pathian ih thlawsuah par mawi an si tiah kan ruat thiam sawn ding. Kan lamdan-awknak pawl hi rak suahpi cio in Pathian sunlawinak hrang ah kan hmang tlaang pei tiah ka ti aw sawn ding. Lamdan-awknak hi siatserhnak a si lo, pakhat le khat do awknak khal ih hman ding khal a si lo. Pakhat ih famkim lonak pakhat in famkim ter thei sawnnak ding hrangah Pathian pekmi thlawsuah sawn an si. Leitlun hi ziangkim bang aw theh sehla, kan that aw theh ding. Kan fala duh, kan tlangval duh a bang aw theh ding ih, kan buai theh ding. Curuangah, Pathian in leilung le milai pawl in sersiam tikah, a bang aw lomi tam bik in a sersiam. Nangmah le keimah vek lei tlun ah zohman Pathian a tuah lo. Curuangah, kan bangawk lonak hi thleidan awknak ah hmang lo in, famkim ter awknak ah hmang thiam sawn uh si. Pathian in a sersiammi pawl cu pakhat le pakhat bukawton nun (interdependent life) nei dingah in tuahmi kan si. Curuangah Paul in Jesuh cu ruangpum ih luu vek a si ih, zumtu cu a ruangpum vek kan si tiah in sim (1 Kor 12:12). 

Curuangah, kan Lai thuamhnaw pawl hi puai ni lawng ah hruk si sawn lo in, ni tin hruk theimi thuamhnaw si sawn ding in kan sersiam sin ding hi a thu pi zet tiah ka ruat. Tuisan ah Lai thuamhnaw hi a phunphun in tuah a si vingvo ih lungawi um zet. Kan hruk tam deuhdeuh a sile, nitin kan hnipuan ah a cang ding ih, mai miphun duh sinnak khal ah lam in hruai ding. Tuisan ih kan buaimi cu mai miphun khal duhdawt a thiam nawn lomi Laimi kan tam vingvo mi hi riahsiat a um sawn. Mai miphun a duhdawt cia zo pawl khal in kan thuamhnaw kan hruk tikah, midang khal in an hruk tik khal ah siseh, "Pathian in hi vek thuamhnaw mawite tla hi kan unau te hnen ah a ra pe ual tiah" Pathian ih mangbangza a mawinak kha kan thangthat sawn pei tiah ka lo sawm. 

Jesuh Khrih timi ih Sullam cu?

Thusuhnak: "Jesus Christ or Jesuh Khrih hnak in ziangah Yahushua Messiah ti in Pathian fapa hi kan ko sawn lo?"

Ka hmuh daan:  Jesuh timi hi Thukam Thar ngannak Greek ttong in Iesous tiah an ko. Cumi cu Thukam Hlun ngannak Hebrew ttong Joshua timi   in a rami a si. Hebrew tong cun, Yahoshua timi cu tongfang pahnih a kommi a si. Yahweh (God) timi le Yashua (run) timi pahnih kommi a si. Cumi pahnih an kom tikah, Yah - shua ah a cang ih, a kar lak ah, Yashua ih Ya timi kha contract form,  ho  ah a thleng awmi a si. Asullam cu "Pathian cu rundamtu" or "Pathian in a rundam" tinak khal a si. Curuangah, neta lam ah Yahohua or Yashua tiah a tawi zawng in an ngan. Cumi cu mirang aw suah in Josuah tiah an ngan. Curuangah, Hebrew aw vek rori in ka thlun ding tiah kan ti le Yahoshua tiah kan ti ding ih, kan Lai hna teh ih theihthiam ding in kan ti le Zawsuah or Josuah tiah kan ti ding. Cumi cu Greek pawl in cui aw cu an theih ve tikah, an kawh daan cu Iesous tiah an ko ve. Asullam cu a bang aw thotho. 

Cun, Messiah timi cu Hebrew ttong a si ih, Mashiach timi in a ra. A sullam cu hriak-thihmi, hrilmi (anointed one) tinak a si. Cumi cu Greek ttong in Christos  tiah an ko. Asullam cu hrilmi, hriakthihmi tinak a si thotho. Curuangah, a tlun ih thusuhnak cu ziang ah Banana tiah kan ko lo, Banhla tiah kan ti ti vek khi a si tiah ka ruat. Mihrek Greek ttong lam a thupit ter deuh pawl cun, Isua tiah an ko ih (Lushei lam pawl), Hebrew ttong a thupit deuh pawl cun, Yehusua lole Yeshua tiah an ko (Jehovah biaknak lam pawl). Kan nih Laimi pawl cun, Jesuh tiah Greek lam neih daih in aw kan suah. Tidim lai pawl cun, Je/Zi-suh ti ih kawh cu awka sia ah a suak aw an ti ih, Zeisuh tiah an ti.  

Leitlun ah, Jesuh timen men cun, leitlun ah pumpak hmin ih a re tu tampi an um. Cun, Messiah timi hmin neitu khal an tam zet. Asinan, Khrihfa pawl ih kan biakmi cu kan sualnak ngaithiam in, a famkimmi nunnak kan neih theinak dingah leitlun ah rungtum in nunnak liam tiang kan lam ih a ttangtu Jesuh Khrih, (Jesus the Christ) hi a si. A hmin sullam cu leitlunmi pawl rundam ding ih hriak thihmi pa tinak a si. 

Salai C. Luai ih Thusuhmi Lehsalnak

Salai C. Luai in hi ti in a khuaruah harmi thu a suah: "Biaknak hi nunphung ah kan canter ding maw, nunphung hi Biaknak ah kan canter sawn ding ti ka fiang thei lo" a ti. A tanglam bang in kei in ka let. Hmaisa bikah, nunphung timi cu na theihcia zo bang in, mirang in culture ti a si ih, culture timi hi a tawi zawng cun, "Nuntu khuasak daan" or "Way of Life" tiah an ti. Cumi sungah cun, kan ttong, kan hla, kan thuamhnaw, kan calai le kan biaknak ti vek pawl a tel theh. 

Na thusuhmi hi thu pahnih in then ka duh. Pakhatnak, "Biaknak hi nunphung ah kan can ter ding maw?" Kan biaknak hi nunphung ah kan can ter ding maw ti tikah, a pakhatnak ruahnak cu, "Pathian thu hi kan nitin nuntu khuasak daan ah kan canter ding maw" tiah kan simmi thawn a bang aw tiah ka ruat. Cumi a si le can ter ding a si. Asinan, a pahnihnak ruah daan ah, kan biaknak hi nunphung ah kan can ter ding maw tiah kan ti tikah, "Pathian thu hnak in kan pupa pawl ih ruahnak le nun daan hi kan thupit ter deuh ding maw? timi thusuhnak khal a si thei. Cu ti a si ahcun, "Can ter hlah ee." Ziangah tile, nunphung tinkip ah a thami le a sia cawn ding tha lomi an um. Cumi cu Pathian thu in rem that ding a si. A tawi zawng cun, kan biaknak le kan Pathian thu hi kan nunphung sungah luh ter in, kan nun phung tha lomi pawl remnak hrangah hmang uh si tinak a si. 

A pahnihnak ih na thusuhmi, "Nunphung hi Biaknak ah kan can ter ding maw?"  Kan nunphung pawl hi Pathian in kan pilepu pawl hnen ah Laimi miphun phun khat si ve ding in, thlawsuah a rak pekmi a si. Curuangah, a tha lomi kan nunphung pawl an um a si le a thami in kan thleng ding ih, san a man lomi pawl sanman ko kan tuah ding, a thaciami pawl kan kil khawi ding ih, nunphung ttha in petu Pathian sunlawinak hrangah kan hmang ding. Kan Lai hla aw te in Pathian thangthat khal kan zuam ding. Midang thuamhnaw kha man har zet ih lei tum ciamco lo in, kan mai Lai thuam te thawn thitumnak le thusimnak le khawmnak khal ah kan hmang vingvo ding. A tawi zawng cun, kan nunphung hi kan Pathian sunlawinak hrangah can ter ding tinak a si. 

Cun, kan Laimi pawl ih kan ralrin a tul zet tiah ka ruahmi cu mirang a si ta poh in mifim bik ah kan ruat theu. A hlan mirang Missionary pawl in mission hnatuan kan rak ruah daan kan palhmi a tampi tiah ca an suah rero lai ah, cu bang khal siar mumal lo in, a vei hnihnak thil sual tuah tum mirang an tam tuk. Mirang ram ah fimnak ka zir rero lai ih, ka tonmi mirang hrek khat cu an fim tuk nan, mihrek khat mirang cu kan Asian philosophy le culture khal zirzoi dah lo in, mi a nautat, a zohniam zettu an bo lo. Tulai mino in kan nunphung a hmu niam ih a zawmtai tu ruahnak hi ruahnak tha lo a si ti kan lung a fim a tul.

An mah mirang pawl cun, an nunphung a simi a tam sawn cu an biaknak thawn an kop cih ter theh. An uico tiang hman biak inn ah an rak keng ih, Uico hrang thlacamnak tiah a hlir ten an tuah. Cun Hollyween season an ti ih, tihnung rap thlak thei bik in an tuah aw ih cu vek khal an biaknak thawn a cem tu tampi an um thotho.  Cuvek miphun an si nan, midang miphun le nunphung karlak ih an rat tikah, nan nunphung cu Patian biaknak ah a thiang lo ee, nan palh tiah an ra timi khi, mihrek cu an thuruah daan a fate tuk ruangah a si ti kan fiang a tul. Mi uk duhnak lungput, colonial spirit; an hnak in sinak sang kan nei timi lungput, superiority complex nei mirang tamtuk an um lai. George Santayana ih timi hi zokhal in kan hngilh lo ding ah a tha tiah ka ruat. " Those who cannot remember the past are condemned to repeat it." Kan hlan ih a fehcia zotu pawl ih tuah thatnak le palhnak pawl zirzoi lo in hmai ih kan feh ahcun, an palhnak cu veihnih kan palh lala ding tinak a si cu. 

Culture timi cu a tlun ah ka sim zo ih Christianity timi cu hrilfiah daan a phunphun a um ding nan, kei cun,  Jesuh Khrih kha an nuntu khuasaknak ah thuneitu le luu bik ih a re tu tinak a si tiah ka hrilhfianh duh. Christianity le culture in ziang tin kan peh tlaih ter ding timi hi ka cahram na siar huam le rak siar leh aw. A dang thu dang tete na suhmi pawl cu hi ka cahram rak siar le, a lo bawm men ding: 

http://sannothuan.blogspot.com/2008/10/laithuam-le-pathian-biakkhawmnak.html

Duhdawtnak thawn,

San No Thuan

Lai Thuam le Pathian Biakkhawmnak

Lai thuam te thawn biakinn sungah khawm a thiang maw, a poi maw? timi hi thusuh ding taktak a si. Ziangah tile, mihrek khat biaknak lam Saya pawl in Lai hnipuan thawn biak inn sungih khawm khi an soisel zet. Cui tlunah, Khrihfa biaknak hi Kawl cozah in ramdang biaknak le nunphung a si tiah ziang ruangah an ti? Lai thil le Lai hla hi biakinn sungah hruk thiang lo, sak thiang lo ti hi khui ruahnak in a ra suakmi a si ti pawl hi hi tawk cahram sungah ruah ka lo duhmi a si.

A hlan kan pilepu pawl ih san ah an hnipuan tha bik cu Lai thil hi a si. An pum khawm awknak ah maw, thu pi hla pa an rel zik tinte'n an hrukmi cu kan Lai thilthuam hi a si. Asinan, Missionary pawl an rat tikah, an timi cu Khrihfa si nan duh le, nan sam nan tan ding, cun, Lai hla nan sak nawn lo ding, nan khuang khal nan tum thei lo tiah an rak ti, nan puantial khal nan sin thei lo tiah an rak kham. Kan mai hruk mi vek hnipuan nan hru pei tiah an rak zirh. A thatnak tampi a um nan, a that lonak te khal a rak um ve. Cu ruangah, Mirang ralbawi pa cun, missionary pawl ih hnatuan daan a zoh a zoh ih a timi cu, "kum a rei tikah, Laimi pawl in an nunphung hi an zahpi leh ding ih nun phung nei lo miphun ah nan can ter leh ding" tiah a rak ti dah.

Kan pupa tampi cun, cui kan sam mawi tan hnak in, kan hla mawite sak nawn lo hnak in, kan puantial te sin nawn lo ding hnak cun, Khrihfa ih can lo kan duh sawn tiah an rak ti ih minung tampi Khrihfa cang duh lo in an rak um. Kan Laimi pawl thu le hla thatha thawn kan mit in vaan ter ih in hruai rerotu Rev. Thang Tin Sum in a ca-uk Keimah Khawte Fa (1999:196-7) timi sungah hi tin kan Lai pupa pawl ih Pathian zum thei lonak thu a ngan. Missionary pawl in:

Khristian a simi pohpoh cu:- an lu an met ding. Bawngbi, lungzi an hruk ding. Lai hla an sak lo ding. Lai thuamhnaw hmuahhmuah nan hlon thluh ding, nan hruh nawn lo ding tvp ... ti ah na tuk in an zirh ciamco.

Kan khua ah Pu Khaw Za Hnin timi ka pai' tlangsuak a um. Amah cu Lai daan duh zet mi  asi. Lupawng pawng var thawn a um ringring. Mawi a ti aw tuk lawmam. Vei khat cu kan khua Khristian pawl in Pathian awi an sawm ih a lu an metter. A siang lo cing te'n a lu cu a met. Sam tawite thawn, lupawng lo ih um cu a thiam thei lo ih khawvel ah a cangsal. A sam a zuat ih a thih tiang lupawng thawn a um sal.

Hlan Khristian hruaitu pawl hin, kan Lai daan hnipuan hruh le sam sau zuat ih lupawng thawn um, Lai hla sak khal in Pathian biak a theih ve ko, Khristian can a theih ve ko ti hin in rak zirh ta hai sehla kan pupa pawl khal Khristian an rak cang thei ve ko ding ti ah ka ruat. Kan nunphung le biaknak in rak thleidan sak thiam lo ruangah kan pupa pawl Khristian an rak cang lohli thei lo a si hmang ti ah ka ruat.

Cui missionary hrek khat ih thiltuah daan ruangah, a rahsuakmi cu Lai mino pawl in kan pupai' zaihla aw te in hla kan sak thiam nawn lo. Kan pupa ih an hlawn thil le hla pawl kan zahpi. Ram dang kan thlen tikah, nan nunphung hla in sak sak hnik uh tiah mirang pawl in in ti tikah, mino pawl in sak ding kan nei lo, a thiam khal kan thiam lo. Miphun pakhat sinak ah, mai nun phung hla, mai ttong fumfe zet ih neih hi a thupi ngaingai. Missionary pawl in khuangtum an huat ruangah, pawl tthen awk ttul lo dingmi, pawl tthen awknak a rak suak dah.

Hi ti ih an tuahmi pawl hi tuisan fimsan ah, miraang pawl in mission kan rak tuah daan kan palhnak a si tiah ca tampi ah an ngan sal. An timi cu an mai aw te thawn Pathian hla phuah ter in sak ter sehla, hla thatha an nei ding nan tiah an ti. An mai khurkhua ruahnak thawn mil aw in Pathian thu simsehla, Pathian an zum daan a hnget sin ding nan tiah an ti. Cui an rak ti sualmi cu, tulai ih Laimi Pathian thusim pawl le zumtu tampi in kan pom eu eu lai. Lai thuam te ih biak inn sung feh cu a thiang lo ti in kan ti ih, mirang thuam a simi Suit le Necktie cu a thiang kan ti. Curuangah, kawl pawl hnen ih Pathian kan sim tikah, necktie thawn suit thawn thu kan sim ih, ramdang nunphung ih ciahmi biaknak an ti ih a cozah pi khal in Khrihfa pawl ih mission lam zin an kham vingvonak a si ti a fiang hrih lomi kan tam tuk lai.

Jesuh cu Judahmi pawl thusim ding ih a feh tikah, suit le necktie a hru lamlam lo. An mah Judah pawl ih pupa puan te a sin ih a tawi a vaak. Jesuh Lai tlaangah ra sehla, Lai thuamte sin in biak inn sungah thu a sim rero ding. Mawi le tha deuh in kan hruk theinak ding in zirh ding ih, kan nunphung a fam kim ter sin ding. Jesuh hman ih a thiang a timi pupa thil ziang ah kan nih a dungthluntu pawl in khawmnak ah a thiang lo kan ti thei? Mai thuamhnaw cu a thiang lo ti ih midang thuamhnaw sawn Pathian biaknak ih a thiang tiah ti cu san a man lomi ruahnak hlun a si. Midang nunphung SAL ih a taanglai pawl ih ruahnak a si.

Lai thuam te thawn Pathian thangthat ding tiah kan ti tikah, mihrek in hi ti in thu in sut: "Hi mi kan pi le pu in an rak hrukmi ngaingai cu angki si lo in, puan kha an liang ah an bat .... a tanglam tla hi bawngbi sau si lo in, biarkaih pawl a si tik ah, khi vek in biak inn kan feh le teh ziang a bang pei?" Hi thusuhnak hi a tanglam bang in vun lehsal ka duh. 

Kan Lai nunphung (culture: kan ttong, hla, nun daan, thuamhnaw, khuaruah daan tvp)  hi Khrihfa pawl in kan vun hawlsal tikah, kan nunphung biaknak ih kan lak daan a tlaangpi thu in phun thum in a um tiah ka ruat. 

• A pakhatnak pawl cun ziang khal lak ding tlak a um lo an ti ih, a hlon in an hlon (Rejection Model). 

• A pahnihnak pawl cun, Lai nunphung ih ummi ziang kim ih a tha theh tiah an ti. San man, man lo, a ttha sia khal ruat lo in an lak theh (Acceptance Model). 

• A pathumnak pawl cun, a tha lomi kha a thami in kan thleng ding ih, san a man lomi kha san a manmi ah kan sersiam ding an ti. Lai nunphung kha an thanso ter (Transformation Model). 

Tui san ah Khrihfa ih kan fehpi a tulmi cu a pathumnak pawl ih fehpi daan hi a si. Ziang Lai nunphung khal Khrihfa cun a hlon theh ih midang hni le puan, miphun dang thu le hla, ttong le nunphung lawng a thupit tertu pawl cun, Laimi kha caan a rei deuh tikah, miphun hlo ah an can ter leh ding. Cun, ziangkim a tthasia tilo in Khrisfa biaknak ih kan luhpi a si le, kan kawhhran pawl cu nunphung pawlkomnak (cultural churches) ah a cang ding ih, Jesuh cu Bawi si nawn lo in, nunphung sawn in in uk ding. Nunphung kip ah a sia le a tha an um. Minung nunnak a cawisang ih a famkim ter tu cu nunphung tha an si.  Asinan, a pathunak pawl bang in kan pupai' nunphung pawl kha Pathian sunlawinak hrangah kan rem, kan thanso ter ih, kan hman a si le, Laimi kan sinak khal hlo lo in Pathian kan thangthat thei ding. 

Pathian cu kan pi le pu hnen ah thlarau in a rak um ih, Laimi pawl miphun pakhat ih sive ding ah, kan ttong le, kan hla, kan lam, le kan thuamhnaw mawi pawl kan pupa hmang in a rak sersiam. Curuangah, kan Lai nunphung pawl, kan hla, kan laam le, kan ttong tvp. tulai ih a thleng aw reromi nunphung (culture) thawn mil aw in kan rem ding ih nunphung nei miphun ih in tuahtu kan Pathian thangthatnak ah kan hman ding hi Laimi zumtu pawl ih kan Pathian biak daan ding hrimhrim a si. 

Oprah's Speech at Standford University

Cangantu: Len Nei Cer (Singapore)

Stanford Phunsangtlawng ih degree ngah pawl hnen ah Oprah ih thusimmi(June 15, 2008) youtube ah ka va ngai ngah ngelcel. Master ka ngah zik thlang thawn(he he) thazang ka ngah zet ih a tawitheitawk(gist) ka leh mi ka lo kuat.

 

 

Tu sun ah nan zirnak nan theh a si lo ih a thok sawn a si. Ka ruahdaan ah cun hi leilung hi tlawnginn vek a si ih kan nunnak hi thlawngkhan vek a si. Hi tlawng ah cun zirnak pawl cu a caan ah kan fehnak zin in kham tu vek, cui pawl kiannak ih a sau deuh mi zin vek, le a caan ah cun harsatnak maktara vek in kan hnenah an thleng theu. Thuthup ka zir ngah mi cu, hmai lam ke kan kar thei nak ding ah hi zirnak pawl hi hrial lo in kan zir a tul ti a si. Cui zirnak in kanmah cu kanmah si sin sin ding in i thanso(evolve) ter vivo ding.(to grow into more of ourselves) Tu sun ah ka nunnak ih ka zir ngah mi pa thum lo hlawm ka duh. Cu pawl cu thinlung ih theihnak(feeling), tlaksiatnak(failure), le lungawinak(finding happiness) pawl an si.

 

A.Thinlung ih theihnak (Feeling)

 

Kum 19 ka ti hrawng in TV lam ah hnatuan ka thok. Kum 22 ka ti ah Baltimore ih nazi 6 thuthang ah co-anchor hnatuan ka ngah ih ka lung a awi ngai ngai. Ka uar zet mi Barbara Walter vek ka si thei thlang ding ka ti. Hi lai ah kum khat ah 22,000 ka ngah. Hnatuan tha a si nan ka thin a rem thei lo nak a um(not feeling right).

 

A pakhatnak cu tuanvo nei tu lam in ka hmin an thleng tum tik ah a si. "Na hmin Oprah cu zo hman in an cing thiam lo ding ruang ah hmin mawi te Suzie ah thleng a tha ding" in ti. Ziang tik hman ah ka hmin hi ka duh ciamco dah lo nan na thleng ding in ti tik ah cun rem ka ti thei lo(It doesn't feel right). Mi ih an cin khal cin lo khal le a poi lo, ka hmin cu ka thleng thei lo ka ti.

A pahnihnak ah na hmel kan duh zawng a si lo (we don't like the way you look) in ti. Cu ruang ah salon ah in kuat ih ka sam an kir ter. Ni hnih-thum a ti cun ka sam an tlawng thluh ih ka lu ka kawng a tul. Ka lukawng dum kerki in TV thu ka than cun mawi in ti lo taktak.

 

Lukawng hnak in ka huat, ka huat zet mi cu, mi ih harsat tuar mi pawl ka than a tul tik ah a si. Sun ah harsat a tuar tu pawl ka va hmuh tik ah an thu than men hi a rem ka ti thei lo. Ziang tin si maw ka bom ve a tul ti ka thei. Vei khat tla cu meikang tuar mi pawl puan ka va zem. A si nan ka boss in 'Nangcu thuthantu na si, social worker na si lo. Nangmah na hnatuan tuan aw' i ti. Ka thinharnak pawl le ka beidongnak pawl hi zaantin journal ah ka ngan theu. Khat lam kap ah Barbara bang ka tum hrih lai. A to daan, a tong daan pawl ka cawng tum theu. A si nan a net nak ah cun hi pawl hi ka bansan ih keimai kel ten thu ka than a tul ti ka fiang aw ngah.

 

Thla 8 a kim tik ah hi hnatuan in in suah. Na thinlung na tthing thei lo in ti. (You are too emotional.) A si nan kan contract a taan lai ruang ah talk show in tuah ter. Cuih hmun ka to ve ten hi tawk hi ka hnatuan nak ding hmun a si ti ka thinlung in a thei cih. (It feels right.) Inn tlung mi ka bang. Ka thawpi ka suah hlunhlo. TV hi playground men lawng si lo in, ka thusim i ngai tu pawl bomnakah, an nun khaisannak khal ah hman a theih ti ka thei cih. 

 

Hi tawk ih ka zir ngah mi cu, thil pakhat kan tuah ding mi kan tuah ngah tikah kan thinlung in a thei. Hi thinlung ih theihnak(feeling) hi kan nunnak ih GPS system a si. Thil kan tuahding a tha le tha lo hi kan thinlung(emotional guidance) in in theih ter. Tu sun ni tiang thil ka tuahthat mi pawl cu ka thinlung muril (gut) ih suak mi ka tuah mi pawl an si. Ka tuahfuh lo mi pawl cu cu ka thinlung ih sim mi ngaipe lo ih ka tuah mi pawl an si.

 

Cu ruangah thil pakhat tuah ding a tha lo tin na theih a si ah cun tuah hlah.( If it doesn't feel right, don't do it.) Rinhletnak na neih khal ah tuah hlah. Caan hnih khat ah cun ziang ka tuah ding ti ih na theih lo caan tla a um men thei. Cu vek caan ah daiten cawl aw; ziangkhal tuah hlah. Cu tin na colh a si le na sunglam(internal motivation) in na tuah ding mi a lo hruai ding. Daniel Pink in "A Whole New Mind" ti mi a cauk sungah hi tin a ngan. Tu cu san thar, Conceptual Age ah kan lut a ti. Hi santhar ah cun minung pawl ih kan thil ti thei nak pawl hi kan lu ih ruahnak lam lawng si lo in, kan thluak tak tak(right brain) a si mi thinlung khal in a phorh suak ve thei ti kan thei zo. Kan thinlung ih duh mi kha, kan thiamnak le zuamnak kom in kan tuah tik ah thluasuak a awl cuang. Curuangah thinlung ih duhmi (passion) par ah nan thiltitheinak(power) bun uh.

 

A si len, hlawhtlinnak (success) cu ziang so asi? Paisa neih le len a si lo ka lo ti hrim hrim lo. A si nan mi pakhat paisa tampi a neih le ve in mi thlawsuak ti cih a theih lo. Ziang ah? Kan hnatuan mi in tican (meaning) a neih a tul. Cui tican neih cu lennak tak tak a si sawn. Na duhdawtmi, na rinsan mi, na hmarngaih mi pawl na kiang ah an um ih an lo duhdawt, an lo tlaihsan tik lawng ah milian ngai ngai na si ding.

 

Curuangah zirnak pakhatnak cu na thinlung ih a lo theihter mi thlun aw. A dik na ti mi tuah mai. A rem na ti lo mi cu tuah duh hlah.

 

B. Tlaksiatnak (Failure)

 

Zo zo khal, kan nunnak zintluan bing le bo thawn a khat cio. Zoih zin hman a tluang lo. Kan bah, kan tlu theu. Caan hnih khat ah ka zin a pit a bang. Cu vek caan hi kan tuah mi thleng a tul caan a si theu. Hi vek vansiatnak, harsatnak ka ton tin ten thu ka sut aw. Hi thil in ziang i zirh ding?

 

Na zirding mi na zir ngah tik ah hmai na nor. A si nan na zir duh lo a si le hmai lam caan ah cui harsatnak cu phun dang in na tong sal tengteng. Harnak na ton tik ah, dim ten a tong mi ziang na siar lo a si le na pi ih raak na tuar leh ding. A hmaisa ah dim ten nunsim ka si ta theu. Hi vek vansan caan ah sut ding mi cu "Ziangah hi vek ka ton?" ti si lo in "Hi thil hin ziang so i zirh ding?" ti a si sawn.

Ka rualpi Eckhart Tolle in 'A New Earth' ti mi a cauk sung ah hi tin a ngan. Don't react against a bad situation; merge with that situation instead. And the solution will arise from the challenge. Because surrendering yourself doesn't mean giving up; it means acting with responsibility.

 

South Africa ram ah nunau tlawng ka phuan. Kum 5 sung nasatak in ka tim ka tuah. A tha thei bik in ka zuam. A si nan kan dung ah an riahnak kiltu in thilthalo a tuah mi thu ka hnen a thleng. Hi thu ka theih tik ah nazi khuai sung ka tap. Cu hnu ah 'A tawk zo, ziang si ka tuah ding' ka ti aw ih tuah tul mi pawl ka tuah."Hi vek thil thalo zet a cang mi hin ziang so i zirh ding?" ti ka sut aw. Ka zir ngah mi cu, a sung lam si lo in a leng lam ka rak thupit ter sual mi a si. A ngai ngai ah cun a leng hnak in a sung lam hi a rak thupi sawn. 

 

C. Lungawinak (Finding Happiness)

 

Hi thu hi thu pipa ngaingai a si. Nan thil awl-ai (simplest) bik khal a bang fawn. Gwendolyn Brooks in a fale pawl hrang ah biazai a rak ngan mi cu hi tin a net ter. Live not for battles won. Live not for the end of the song. Live in a long. Eckhort Tolle khal in hi nu ih sim mi vek thawn bang aw zik in a rel ve. An sim duh mi cu tu caan ih nun ding hi a si. Nunnak ti mi a liam zo mi le hmailam a ra lai ding mi a si lo ih tu hi a si.

 

Thudang in sim hrih mi cu mah te lawng nung lo in, thil pakhatkhat ih tel ve ding a si. Mah te lawng um lo ding. Hi thu hi ka thei fiang ve. Lungawi na duh ngai ngai a si ah cun, midang thawn nung tlang aw. Nangmah hnakih a tum deuh, a ropi deuh mi thu dinpi mi nei aw. Nunnak in thil kaphnih a nei; ngah lam le pek lam. Lungawi na duh a si ah cun mi lung va awi ter aw.

 

Hi Stanford tlawng dinsuah a sinak thuanthu khal in hi thu in zirh. Stanford te nu-pa hi an fapa neih sun in kum 15 a ti ah, typhoid in a thih san. Hi tik ah an thin na in mi lak suak nawn lo khal in an duh le rak um a theih. A si nan an nih nu-pa cun an tuarnak cu midang hlawknak ah an caan ter. An fapa hrangah tuah an duh zet nan an tuah thei nawn lo mi pawl, mi fale pawl in an co ngah nak ding ah an sum le pai cu hi tlawng din nak ding ah an hlu. Hi thu in kan zir ding mi cu a fiang. Na thin a nat a si le midang a thinna mi pawl va hnem aw. Na tuar nak in luat na duh a si le midang a tuar mi pawl va bawm aw.

 

Mi dang hrang thiltha na va tuah tik ah na lungawi lawng si lo in cui na tuah mi in mitha deuh ah a lo can ter thei. Zozo khal in a dang aw mi thiltitheinak kan nei cio. Cui thiltitheinak kan neih cio mi kha midang rennak ih kan va hman a si ah cun nun man nei kan si ding ih kan lung a awi ding. Kei in TV kha ka paisa hlawh nak, hnatuan men men ah neih lo in midang va bomnak ih ka hman tik ah ka hnatuan nasa zet in a hlawhtlin ter. Cu ti ih mi ka bomthei tik ah ka lungawinak hi lungawi menmen hnak in a thuk sawn. Ka hna khal a ngam.

 

A netnakah Martin Luther King jr. ih tongkam lo sim ka duh. Dr. King in hi tin a ti. "Not everyone can be famous. But everybody can be great because greatness is determined by service. You don't have to have a college degree to serve. You don't have to make your subject and verb agree to serve. You don't have to knew about Plato and Aristotle to serve. You don't have to know Einstein's theory of realitivity to serve. You don't have to know the second theory of thermodynamics in physics to serve. You only need a heartful of grace and a soul generated by love."

 

Thluasuah a phun phun co tu nan si. Nan thiamnak, na thiltitheinak pawl ziang tin nan hmang ding ti cu nan mai thu thu a si ko.

 

hminsin: Tongleh ka thiam tin ka ruat aw lem lo. Ka palh phahphah thei men. Na siar ih a thu a tha na ti ve a si ah cun youtube ih a sim mi vangai ve aw. Munute 30 hrawng a rei. Google ah Oprah's speech at Stanford tin na hawl le na hmu cih mai ding.

“Khristian Hmin” Neih A Tul Maw?

Tulai ah, "Khristian Hmin" ti in Bile sung ih hmin le nitlaknak lam ih hmin pawl hi kan Laimi pawl in kan hmin hmai ah kan pe aw tam zet. Kan neih a ttul maw tihi ruah tlak zetmi thu a si. Cun, Khristian Hmin ti ih pek awk tik ih a thatnak le that lonak teh ziang an si? Anetnak ah kan neih a si le ziang ruangah kan neih a ttha ti pawl hi a tanglam ah simfiang ka duh.

1. “Khristian Hmin” timi hi a um maw?

A hmaisabik ah “Khristian Hmin” timi hi a um maw? ti hi ruat ta sehla. Khristian hmin tiah kan ti tikah, Laimi mitam sawn ih kan ruah daan cu, Bible sung hmin pawl lawng khi an si. Asinan, Bible sung hmin lawng khi Khristian hmih ti ih kawh hi a dik maw ti hi kan ruah a tul. Khristian timi cu Khrih timi le – ian timi tongfang pahnih a kom awmi a si. Khrih cu Jesuh Khrih tinak a si ih, - ian timi cu hmin pakhat dungah bunmi (suffix) a si. Asullam cu minung/thluntu tinak a si. Thuthimnak ah, Russian, Russia minung pawl, Brazilian, Brazil minung pawl, tvp… theologian, Pathian thu simzir pawl tinak a si. Curuangah, Khristian timi cu Jesuh Khrih ih minung pawl, a dungthluntu pawl tinak a si. A sile, zo pawl hi Jesuh ih minung pawl le dungthluntu pawl an si? Amah a zumtu hmuahhmuah cu Jesuh ih dungthluntu le a minung pawl kan si. Israel mi pawl le nitlaknak lam ih minung pawl lawng a dung thluntu an si lo. Na Lai hmin te hrimhrim khal hi Khristian Hmin sitte a si. Ziangah tile, Pathian cu Thlarau a si ih cui thlarau ih hnatuannak cu na suah na seem lai le, na hmin an lo sak lai hrimhrim ah a lo theihpi tu le a si. Curuangah, Bible sung hmin lawng Khristian Hmin ti ih ruahnak hi a famkim lomi ruahnak a si.

2. Bible sunghmin le nitlaknak lam hmin pekawknak ih a tthatnak

Bible sung hmin kan pekawknak tikah a thatnak le that lonak a um. Ahmaisa a thatnak ka ngan ta ding.

1. Bible sung ih hmin neitu ih nun daan bang tuk in nung seh/ka nung ding ti duhnak lungput thawn a si theu.
2. Ram dang feh tikah, midang in ol ai te in in ko thei hngai seh tinak khal ih nei kan tam.

A pakhatnak lungput thawn pekawkmi le lakmi a si ahcun a tha zet ko tiah ka ruat. Asinan, Khrihfa hmuahhmun cun neih hrimhrim ding ti ih pek awk cu a tul tiah ka ruat lo. Ziangah tile, cui Bible sung hmin lo khal in Khrihfa tha te si a theih thotho. A pahnihnak khal cu a tha ko nan, kan hmin mawi le sullam neimi hi midang in an thei nawn lo. A hlo cihta theu. Kan Laimi hminte khal hi kan cinken ringring ding a thupi zet.

3. Bible sung hmin le nitlaknak lam hmin pekawknak ih a tthat lo nak
Bible sung hmin le nitlaknak lam hmin pek awknak ih a that lo nak lam khal cu a rak um ve. “Khristian Hmin” cu neih lo cang lo ti in biaknak lam in maw, zumtu dang in maw hmin dang kan pekawkmi hi a kilkip in thlir sal tikah, a that lonak kan hmu thei.

A. Post Colonial Criticism timi "midang ih ukmi si duh lonak mit" ih zoh daan hi tulai a neta bik ih a laar zetmi khur khuaruah daan a si. Cui’ mit thawn “Khristian Hmin” timi hi kan zoh sal tikah a that lonak thu pahnih in kan hmu thei:

1. Kan Lai hminte le kan nulepa in sullam nei zet ih pekmi hmin cu Pathian hmai ah a tawk lo tiah kan ti thawn a bang aw. Midang miphun hmin lak lawngah, famkim deuh ih hmuh awk cu mah le mah nautat awknak lungput a si.
2. Kan Lai hmin mawi te cu kan taanta ih, midang nunphung sawn kha kan khaisang ciamco ti khal kan ruat theu lo. Thuthimnak ah, Laimi in Jacob timi hmin hi kan hmang tam pam. Jacob timi ih sullam cu “ke-dil kaitu” tinak a si. A upa Essua thawn a nui pum sung in an suah lai ah a upa ih ke dil a kaih ruangah “kedil kaitu” tiah a hmin an pek. Kan Lai hmin mawi te kan thlau ta theu ih, hmin sullam nei cuca lomi midang miphun ih hmin kan uar sawn theu.

B. Contextual mission perspective timi “umnak thawn mil aw in Pathian hnatuannak mit” thawn kan zoh a si le:

1. Jesuh khrih hman mission a tuah tikah, Pathian sinak khal nei thotho in, Judah ram ah a rung suak ih, an mah Judah pawl thawn pawlkom aw thei ding in, Judah mi pawl ih hmin, hnipuan le nun phung a la mei. Ziangah tile Judahmi pawl sung ih a tlanleen theinak ding hrang ah a si.
2. Jesuh vek in mission kan tuah ding kan ti le, "Khristian Hmin" ti in, Bible sung hmin le nitlaknak lam hmin pawl hi Khrihfa a cang pawl kha hramhram in va pek a tulnak a um lo.
3. Cu hnak in kan mission hnatuannak ih khua le ram ih hmin le sinak sawn khi kan mah asimtu sawn in Pathian thu kan sim theinak dingah, va la sawn sehla, kan Pathian thusim a hlawhtling sawn ding. Jesuh Laitlaang ah suak sehla, Lai pacang hmin tha tak a la mei ding ti cu zum hlelh ding a um lo.
4. Lai hmin sullam sia tuk mi lawng Laihmin lala in sullam tha deuh ko Jesuh in thleng sak ding ka zum. Thuthimnak ah, “Sia Khong” (bad collector) tivek hmin khi Jesuh in Bible hmin, “Peter Sia Khong” tivek bet lo in “Tha Khong” ti in in rem sak sawn ding ka zum. Jesuh cu kan nunphung siatsuah ding ah a ra lo. Kan nunphung a tha lomi le a rem lomi pawl rem ding le famkim ter sawn ding ah a ra a si ti kan hngilh lo ding a thupi zet.

Thunet nak ih ka sim duhmi cu Laimi in hmin kan pekawk tikah, ziang lungput thawn kan pe aw ih, ziang lungput thawn hmin dang hi kan lak ti tha te ih kan ruah a tul. Ka ti zo bang in “Khristian Hmin” hrimhrim a um lo. Jesuh dung a thluntu cu Khristian tinak ih sullam a si bang in, na Lai hmin te khal hi Khristian hmin a si thotho.

Asinan Bible sung ih hmin le nitlaknak lam mi maksak pawl ih hmin kan lak ding a si le a tanglam thu hi kan ruahta ding ah a thupi tiah ka ruat.

1. Kan lakmi hmin neitu nu/pa bang in ka nung ding ti ih kan thinlung put kan ret ahcun thil tha a si.
2. Kan umnak hmun ih zir in kan hnatuan a hlawh tlinnak ding a si ahcun a tha zet. Asinan, Laimi in kan umnak ram ih hmin kan lak tikah, First name lawngah la in, a dang pawl cu Laihmin si thei sehla, Laimi kan sinak khal hlo lo in kan fingkhawi thei ding.
3. Asinan, “Khristian Hmin” kan neih ttul rori ti vek lungput thawn kan mah le mah siseh, midang khal siseh, hmin kan pek awk lo ding khal a thupi ngaingai. Ziang ruangah tile, mah le mah hmuh niam awknak lungput ih hrampi a si.
4. “Khristian Hmin” na neih tul tin, Khrihfa a cang tharmi Kawl pa/nu kha a hmin kan va thleng sak tikah, a sung khat unau pawl cun, midang miphun ih nunphung uar pa/nu ti in an ti ih an zoh niam sawn. Jesuh cun, an hmin a thleng hrimhrim lo ding. A thinlung le nunnak lawng a famkim ter sawn ding.

Laica Ngan Tikih Kan Thleng Tulmi Pahnih

Duhdawtmi unau pawl,

Laica in Emai kan ngan tikah, thu pahnih te hi rem thei sehla tiah ka timi ka lo ruah duh.

1. Dear ..... tiah cangan kan thok theu ih himi hi Lai tong te in thleng sehla a tha ding nan tiah ka ruat zet. "Dear" timi sullam cu "duhdawtmi, tihzah upatmi, Ka rual duh" tinak pawl a si ih tangdornak lang ternak ih nganmi a si. Curuangah, Dear timi ai ah mipi le kan theihthiam zetmi hnen ih ca kan ngan ding a si le, "Duhdawtmi ...." timi hi hmang sehla a rem bik men ding tiah ka ruat. Kan Saya le kan tihzah upatmi pawl an si le "Upatmi ....." tiah ngan in, kan rualpi an si le, "Ka Rual ....." tiah ngan sehla, kan unau an si le, "Ka U/Nau ...." ti in ngan sehla,  "Dear" ti ih kan ngan hnak in a sullam a fung fiang ih mi ih thinlung a vun la cuang in ka hmu. Thuthimnak ah, "Dear Hlawnte tiah kan ti hnak in, Duhdawtmi Hlawnte" ti ih kan ti tikah, an sullam a thlum sawn in ka thei. 

2. Hmin lem hnak in, hmin ngai ngan hi a thupi zet ziangah tile, na thuanthu ngan rero tu na si. Minung pakhat hi rinsan tlak a si maw silo, ziangvek mizia a nei ti pawl hi a thuruahmi pawl, a canganmi pawl zoh aw la, a mal le tam cu theih a theih ko. Kan ruat lemlo ding nan, tlaang cabawm ih ca kan thlahmi pawl hi kan thuanthu ngan rero kan si. Curuangah, na hmin fiangte ih na ngan tikah, na thuanthu kha mipi in kan lo thei ih kan lo rinsan. Curuangah, Pathian hmin in kan khua le ram hrang ih hna kan tuan sin theinak ding hrangah, mipi ih rinsanmi si ding a thupi zet. Mipi ih rinsanmi kan si theinak dingah, lamzin tha zet pakhat cu kan email ih ca kan nganmi pawl hi a si. Curuangah, hmin dang lam pi hmang ciamco in a lak ah kan canganmi pawl hi a si lonak ding hrangah, kan hmin rori ngan in kan thuanthu that ter uh si. 

Ram thangsomi tla ahcun, hnatuan pakhat sioh tikah, na rak tuan dahmi hnatuan, na ngan dahmi ca, le na sinak pawl ngannak ca (Portfolio) hi a thupi ngaingai. Cumi zoh in hnatuan kan pe ding maw pe lo ding timi hi thu an relcat. Curuangah, kan nih Laimi khal in kan thuanthu hi tha te in ngantu kan si theinak dingah, kan hmin tha te in ngan in, kan email khal a can thei le kan hmin te in tuah cio uh si tiah ka lo sawm. 

A tawi zawng in:
1. Dear ...... timi ai ah "Duhdawtmi ...../Upatmi ...../Ka Rual ..../ Ka U/Nau ...... " tiah ngan uh si.
2. Email le ca dang kan ngan tik ah, hminlem hnak in, hminngai hmang in ca ngan uh si.