Tuesday, November 25, 2008

Kawl Cozah Dirhmun le A Ruahning (Policy) le Laimi

Caganntu: Rev. Dr. Sang Awr 

Rev. Dr. Sang Awr hi Myanmar Institute of Theology ah Vice Principal reipi a tuan hnu ah, pension a lak ih a tu cu Myanmar Baptist Convention ah President a tuan laifang a si. Laimi in hruaitu patling pakhat a si. Hih a canganmi hi Singapore ah cancer natnak in siizung a to lai ah seherh zet in kan Laimi pawl mitvan theinak ding hrangah, a nganmi a si ih, ka khuaruah in kauh ter ngaingai.

Biahmaithi:  Biaknak lei riantuanmi ka si nain kan cozah nih ram an kan hruaining ka zoh tikah ka purh khawh tawk ka hmuhning tial ka duh. Laimi dirhmun in cuanh ka duh fawn. Biaknak lei Vuanci nih kum khat ah voihnih tluk Kawlram chung biaknak lei riantuantu upa he tonnak an tuah tawn i MBC President dirhmun in kaa tel ve theo.  Khrihfa lawng si loin Muslim le Hindu zong an i tel. Kanmah duhmi chimnak nakin anmah nih zul hna seh ti an kan duhmi kha an kan chimh tawn. A donghnak ah nan duhmi kan chim ve uh an ti i biaknak ah luatnak a um lonak, biaknak lei inn sak a harnak, zalong tein i pumh khawh lonak, thawngtha chimtu harnak an tonning hna kan chim tik hna ah “tha tein kan in zohpiak hna lai” an ti nain a taktak ah cun kan duhnak an tuah bal lo. Biaknak lei vuanci cu ralbawi General a si ve caah ralkap kalning in a kan hruai ko. Hi bantuk ka hmuhtonmi tete le nihin cozah an dirhmun le cozah nih thil an ruahning le Laimi dirhmun kha ka hmuhning ka hun tial lai.

1.  Kawl Cozah Dirhmun: 

Kawl cozah dirhmun kan zoh hmasa lai. Nihin Kawl cozah dirhmun kan zoh tikah hngal ngai in a um.  Laiholh in “Hngal” kan timi hi “midang zeirel lo, kaa zaa ve” timi ruahnak ngeih khi a si. Ralkap nih kum 50 deng an kan uk cang i nai hrawng hi hlah maw an hngal khun ka ti. Tlangcungmi ral a thomi hna zong kan daihter khawh hna. Cun ramleng in cozah dohnak aphunphun a tuahmi hna zong zeipipa tuah kho ding an si lo, aho cozah zong nih langhngan in an bawm hna lo tiah an zei hriktida a thak lo. Cun vawleipi kalning zoh tikah kan dirhmun a fek tiah an i ruah. UN Secretary General Ban Ki Moon nih phone a chawnh hmanh ah Pu Than Sui nih a tlai duh lo. UN Secretary General a si an ti tikah voihnih tiang a chiahter men hna. UN zong zeiah an rel lem lo tinak a si. Nargis lio zongah US le French tinbaw an luhter hna lo. Kawlholh in chim ahcun an i seihchiah taktak. Hiti hin an hngal ngamnak cu a ruang tete an um. 

1.1. Ram Hruainak Upadi Fehternak (Constitution Referendum)  

Nan theih cio bantukin ramhruainak upadi cu an suai I referendum an tuah. Rammi zapi zakhat ah 90 reng lo nih an kan thohkhanmi cozah kan si tiah an i lunghmuih ngai. Kan duhmi kan tuah khawh i kan dirhmun a fek cang, tiah an i ruah. Rammi thinlung taktak a si lo, ti cu ralbawi a fim deuh nih cun an hngalh ko lai nain hruaitu zapi ruahnak ah cun kan ti kho taktak, rammi nih an duh taktak ko, ti lungput khi an ngei dih. Democracy min a pu nain ralkap kut thiamthiam ah kan um lai. Mizapi hi zeidah an tuah khawhmi a um lem tiin lalhnawh zong khi a si men lai. Rammi kan si a fah tuk zongah annih cu an rum i an zei a poi lo. Mipi kan si a fah chin cuahmah zongah an zei a poi lo. Cucu lung a fim ko mi caah celh awkah a har hringhran.

1.2. Ramdang Thohkhannak:  Vawleicung politics luanning ah vawlei tuanbia hi kanmah lei a hoih cang tiah an ruah. Amerikan le EU hi an chan a dih pah ziahmah lai i Tuluk , Russia , India chan a tho lai tiah an zumh. Cu ti an ruahnak cu a ruang a um.

1.2.1. Tuluk Ram:  Kawlram le Tuluk hi hlan deuhpi in aa dawmi ram innpa an rak si. Nai hrawng in pehtlaihnak a thuk chinchin. Tuluk nih UN ah Kawlram kong a chuah paoh ah Veto in a khamh. Russia zong nih cu thiamthiam. Beijing Olypic lioah Tabboo halchia an timi pakhat cu zeibantuk Journalist hmanh nih Kawlram kong hal khawh lo dingah an telh. Hi tlukin Kawlram an dirpi hi a chan a um.

1) Kawlram hi an thil zuarnak market tha tuk kan si. Nichiar Tuluk ram in Muse khua le a dangdang in a lutmi thil hi chim cawk a si lo. Tuluk thil a hmang lomi kan um ti lo. Tuluk an i miak tuk.

2) Kawlram in Zinan Pipeline tuah an duh. Tuluk nih zakhat ah 90 cu Middle East in zinan a cawk. Singapore pawng Macalla Straits in tinbaw in phurh a si. Nikhatkhat ah Amerika maw, ram pakhatkhat he buainak a um ahcun zinan phurhnak lam a pit sual lai tiah an hna a ngam lo. Cucaah Bengal rili in Kawlram tan in Tuluk ram ah pipeline in a luh ahcun an caah a miak tuk, security caah hnangam tuk a si. Tuluk nih UN ah a dirkamh bantukin Kawl cozah nih Zinan Pipeline tuahnak nawl a pek ve.

3) Tuluk cu a rauh hlan ah Super power a si lai tihi an theih tuk fawn. Sipuazi lei zongin Amerika changtu dirhmun a phan pah cang. Holh set tung loin thil tam tuk a tuah. Nitlaklei hruainak model hmang loin an cozah reform a tuah. Deng Tsio Ping nih “chizawh hi a ran le a nah bia a pi lo, zu a seh khawhtu kha bia a pi deuh” a ti. Chim duhmi cu nitlaklei hruainak model theng hi a tha bik a si hlei lo, ram a thancho kha bia pi a tinak a si, Tuluk model hi kan hlawhtling tiah an i ruah cang. Tuluk he ram innpa kan si pinah a thangcho chin lengmangmi bochan awktlak ram a si fawn. Tuluk kan i bochan ahcun aho nih dah zei an kan ti khawh lai tiah an ruah. Hi ruangah hin kan dirhmun a fek ko tiah an hngal chinnak a si. Tuluk nih Koko tikulh a halmi zong hi a pek khawh men. A chung thil kan fiang lo.

1.2.2. Russia Ram:     Hi karlak ah Russia a lut ve. UN zongah Tuluk a chim hlan hmanh ah Kawlram dirkamhnak a thawk. Tuluk he Veto Power in Kawlram an khamh. Vawlei politics luanning ngai hi Amerika he an i daw lem lo timi paoh kha tha an pek hna. Afrika le Latin Amerika zongah thuk ngai in an lut cang. Cold war a um ti loh ti a si nain a hramte a taang rih. Georgia kong ah a fiang khun. Thil biapi a chuah ahcun Shanghai Declaration ram hna zong an i kom kho fawn. Kawlram chungah bawmhnak an tuah.. Russian Scientists Kawlram ah zeizatdah an um ti kan fiang kho lo. Acheu nih cun 1000 tluk an um lai tiah an ti. Mandalay -Maymyo lam pawngah inn nganpipi an sak i a tam bik cu cuka ah cun an um ti a si. Kawlram mi Nuclear science cawn dingin Russia nih full sholarship a pek hna. Tukum 2008 chungah a kalmi hna hmanh hi minung 900 an si cang. Kum 2000 in 2010 tiang project a si i tam ngai an kal cang. Tutan a kalmi ah Laimi zong 4 tluk an i tel ve. Ph.D tiang cawnter an timh hna.. Hmailei ah fimthiamnak lei in Kawlram thanchoternak caah thil tampi an tuah. Hi ruangah Kawl cozah a lung a hmui i a hngalnak a si fawn.

1.2.3. India Ram:      India ram zong a lut ve. Kawlram a dawt tuk caah cun si dawh cu a si lo. Tuluk an luh tuk tikah a thinphan dawh a si. Tuluk le India cu ramri kong ah a buai ciami an si. Atu le atu Indian ralbawi General pawl an phan lengmang. Tamu in Kalemyo in Mandalay tiang lam cawhpiak an timh. Tam ngai an cawh cang. Security ca bik ah si dawh a si. Cun India caah Tuluk bantukin sipuazi market tha ngai a si ve. India thil tam ngai Kawlram ah a lut. Superpower a si kho te dingmi India nih a ka dirpi tiah aa ruah. Kawl cozah cu zer tuk ve kaw ram thum komh in a komh zia a thiam ngai hna. Hi nih hin Kawl cozah a lung a thawnter i a zei a poi lo chin lengmang. 

1.2.4. ASEAN Ram Hna: ASEAN ah a luh hnu in a hngal deuh fawn. Vawleicung komhnak bu ah kan i tel kho tiah an ruah. ASEAN nih an ruah ningin an hruai kho hna lo. Ram chungah buainak a um tik zongah zeipipa an i thlak kho lo. UN zong nih zeipipa an tuah kho lo. Kuzale a hei thlah tawn i Kawl General pawl nih lecture an pek hna i an kirter hna. Nihin tiang an tuah khawhmi a um lo. Khatlei in ASEAN meeting paoh ah an kai ve i vawleicung ramdang he tonnak caan tha an ngei lengmang.  ASEAN member an sinak nih hin tha a pek ngai hna. An ral a thatter hna. A hupphengtu ah an i hman. Sipuazi lei cun zeipipa a bawm kho lo. Cucaah atu an i zuam bikmi cu nitlaklei nih sipuazi an phihmi hi phoih khawhnak a phunphun in lam an kawl.

2. Kawl Cozah Ruahning (Policy):

A bikin miphunte caah tih a nung ngaimi cu “miphun pakhat, ram pakhat, biaknak pakhat” ti a si. Hi ruahning cu khuazeika cauk hmanh ah an langhter lo. Asinain Kawlram chungmi hna hi cozah pakhat, miphun pakhat, nunphung pakhat, holh pakhat, biaknak pakhat tangah a um khawh nakhnga lam tampi in an i zuam. Ruah setmat lo ahcun ramchungmi zong nih theih khawh a si lo. Cun Kawlram in a chuak cangmi hna zong nih mit in hmuh lo pinah nunnak in tuarnak a um lo caah hngalh ngaingai khawh a si lo. A ing, a tuarmi le mit in a hmu taktak mi nih fiang deuh in an hmuh khawh. Roman Empire chan lio zongah hi bantuk hi ruahnak policy hi a rak um balmi a si.

2.1. Biaknak pakhat (One Religion):  Biaknak kong hi a hmasa ah tial ka duh. Kawlram pumpi hi biaknak pakhat ah can dih an kan duh. Phungki pawl nih an ruah ahcun biaknak kal phung a si caah ruah thiam deuh a si. Asinain cozah nih kha rian kha aa hmaithlak tikah harnak le lungretheihnak tam tuk a chuak.. Phungki lawng si loin minung cawnpiaktu (puansen aa aih lomi) kha an thlah hna i Khrihfa thawngtha chimtu hna report a tuah tawntu hi mah hna hi an si bik. Laimi dirhmun in kan chim ahcun:

2.1.1. Ngakchia cawmnak:  Lairam Myone khuapi paoh ah inn an sak i sifak, ngaktah, nu le pa a harmi fa kha an khawmh hna i an chiah hna. Cozah tuahmi a si nain phungki nih an zoh hna. Chaklei Lairam ah cun langhngan tukin an tuah lo. An khawmhmi ngakchia kha duhsah tein an cawnpiak hna, hmuhtheihnak an pek hna, ei din hnipuan fenh-aih le sianginn caah a herhmi an pek dih hna i Buddhist ah an luhter hna. Tang hra a awng khomi hna cu  College tiang an kaiter hna lai. Lairam ah a ummi Myone 9 a um i Myone uktu Township Officer paoh (Vuanthok) cu Laimi a simi Buddhist nih tlaih dih dingin tuak a si. “Khrihfa nan si hi nan rak palh tuk” tiah a kan titu dingah Laimi lila kha hman an timh hna. Karen Buddhist le Khrihfa karlak ah an tuah bantuk kha a si ve lai. Laimi ngakchia tampi an lut cang.

2.1.2. Thawngtha Chim Khawh Lonak:  Khrihfa Thawngtha chimnak hi an hmurka in cun a luat tuk ko an ti nain a taktak ahcun luat tein chim khawh a har ngai cang. Tuk le velhnak hmun a tam cang. A um ciami Khrihfa chungah zeimawzat luatnak a um nain Khrihfabu thar dirhnak le zum lotu hna sinah thawngtha chimnak cu a har hringhran ko. Lairam zongah Buddhist pura an sak luaimai cang.   

2.1.3. Rank Kaiter lo:   Khrihfami cu captain cung kai khawh a si ti lo. Atu lebang ah cun ralbawi cawnnak OTS sianginn ah Khrihfa telh a si ti lo. Khrihfami hi “tapung thawh an hmang” tiah an ruah a si rua. Military Engineering College le Military Medical College ah kainak nawl a um ti lo. Laimi Buddhist a simi kha an cawisan hna. Ni khatkhat ah Buddhist si dih ding kha an i tinhmi a si. Nawlngeihnak he tangka he an luh tikah sifak bikmi Laimi caah dir khawhnak a har ko.

2.2. Miphun pakhat ( One people):  Kawlram cu miphun tampi fonh in dirhmi ram a si. Mah miphun sinak cio kha thanchoter i an sunsakmi nunphung tehna zong kilvenpiak ding a si.  Alan (flag) an tuah tikah State le Division vialte theihhngalhnak caah arfi 14 an rak cuanter. Upadi thar ah cun a lai ah Arfi nganpi pakhat lawng a um cang. Kawl nih dolhmi upadi a si. Hlan ah cun mahle holh in sianginn ah cawn khawhnak pek a rak si. Asinain nihin ah cun sianginn ah Laica cawn a um ti lo. Biaknak nih cun a ti khawh tawk aa zuam nain effective taktak in a tuah kho lo. Kawlholh le Kawlca tu cu tangcheu in Kawlram pumpi cawnter a si i mikip nih thiam dih dingin an tuah. Cuticun miphunpi pakhat chungah i fonh dih ding kha an ruahmi a si.

2.2.1. Thit laknak:    Ralkap hi Kawlram hmun kildeng tiangin an phan cang. Lairam zongah a kildeng khuate tiangin an phan cang. An phaknak kipah nupi thit le laak an i zuam. An fale kha Kawl phun si ding kha a chung tinhmi a si.

2.3. Cozah Pakhat:  Nawlngeihnak cu Central Government lawngah a um. State cozah nih tuah khawhnak a ngeihmi a tlawm tuk. Cun State cozah kipah ralbawi cheuli cheukhat tel dih a si fawn lai. Caang kho lo dingin an tuah i cozah pakhat tangah khumh dih ding kha an ruahnak a si.

3. Laimi Dirhmun

            Laimi kan dirhmun hi a lam kip in an kan deet i chuahnak lam a har chin lengmang.   Kan vanchiat zong a si rua ka ti. India lei kan unau hna hi an i ning deuh ngai. Hi tlukin cozah nih an kan deet tikah Laimi kan lungput hi lungtling lo ngai a si fawn. Kan miphun nih ral phun hnih kan ngei. Chunglei ral le Lenglai ral (Internal & Extranal enemy) kan ti lai.

3.1. Chunglei Ral:  Laimi hi mi tlawmte kan si nain kan lung aa khat kho lo. Kan holh aa dan ruangah a si bik men lai. ZBC President ka rak si lioah ka hmuhmi cu a chung taktak in kan i dawt khawh lo hi a si. Tidim, Falam, Hakha, Thlanglei Lairam kan dihlak in lungkhat riantuan ti taktak a har ngai ko. CNF riantuannak zongah cu bantuk thiamthiam a si kan ti lai. Lairam cozah uknak hrimhrim ah i report a tam tuk. Detah Party Chairman Pu E.K Kim Ngin zong nih kan lungthin putning a zoh tikah a khuaruah a rak har ngai. Uknak township zongin kan i dang i kan mawh lo kan ti lai. Akhunhzi a hmete zong biatak tukin kan i cuh. Kan duhmi kan hmuh lo ahcun Lairam then lai kan tih lo. Biaknak lei hmanh ah holh aa khat bakmi Zotung mi tlawmte an si nain Association 2 ah an i then. Atu hi 3 ah then an i zal. Matu zong then 3 ah an i then. Kanmah Laitlai deuh hmanh hi kan i then liangluang i kan holh hmetete kan dirpi chin lengmang. Tidim pa, Falam pa, Thlanglei Laimi pa he thinlung taktak in chiatnak thatnak i hrawm khawh a har ko. Kan pa Rev. Van Bik zong a lung a dong ngai ti a rak si. Mizoram hna cu holh pakhat an i hrawm kho dih. Kannih cu kan si kho lo. Thil hmete zongah kan i dang chin lengmang. Kan holh, kan ca kan thlau chin cuahmah, akhunhzi a umnak paoh kha kan fuh lengmang. Mi nih hloh an kan timh pinah kanmah le kanmah kan i khat kho lo. Kan i rem lo deuh paoh ah a kan uktu an tha a nuam. Hihi “Chunglei Ral” ka timi cu a si.

3.2. Lenglei Ral:  Lenglei ral cu a cunglei ah kan chim cang bantukin miphunpi le nawlngeitu nih aphunphun in dolh an kan timh chin lengmangmi tehna, miphunpi biaknak ah luh dingin aphunphun in an kan deet ning tehna, uknak pakhat tangah caang kho loin an kan temtawn ning tehna hi a lenglei in a rami ral lawngte an si. Tlaihkhihnak le thongtlaknak tampi a um. Chunglei ral ruangah kan lung aa khat lo i deetkhawt kan fawi tuk. Nawlngeihnak hriamnam le tangka he a rat tikah cun a runven awk a har chinchin. Akhunhzi aphunphun he duhnung ngai in a ra fawn i mi cheukhat caah a miak deuhmi paoh kha thim a fawi tuk cang. Minung nih kan tlawm chinchin i harnak kan ton tikah kan i chanh kho fawn lo. Hihi kan dirhmun ka hmuhning a si. A si kun ahcun zeitindah kan um lai? Thlitu a hrannak lei paoh ah maw kan tluk lai. A fawilannak paoh in dah kan ruah lai. Ka miphun a va tlau te zongah “zei ti awk tha” kan ti lai maw? Hihi nihin Laimi caah a ngan bikmi challenge a si.

3.3. Danger Point ah Kan um:  Nihin Laimi kan dirhmun hi tihnung dirhmun (danger point) ah kan um cang. Chunglei ral nih a cak chinchin. Kan unau cheukhat nih cozah ralkap he i bawmh in mah le mah i hloh timhnak a um. Lenglei ral nih a kan deet chinchin. Miphun tenau kan sinak hi a lang lengmang. Mah zawnruahnak a cak chinchin. Hmailei ah kal khawh a si ti lo. Kan naule cheukhat nih ram kip kal in aphunphun an i zuam nain zeihmanh thlennak caah a thahnem lo. Hnulei tolh ding le tlak lawng a taang. Kan si a fak chin lengmang. Kan ram a har chin lengmang. Lairam dawhte kan siang lo kan ti tawnmi zong zaamtaak cuahmah mi ram a si cang. Cucaah danger point ah kan um cang, ka tinak a si. 

3.4. Pemvaihnak:  Minung cu a rawl a taam ahcun a pawkhimnak a kawl a herh.  Hihi cu minung phung a si. Kan har tuk cang ahcun pawkhim deuhnak hmun ah kal phung a si ko. Nihin ramleng ah chuah kan i zuam. Lam aphunphun in kan kawl. Kan chuah khawh tikah eidin awk a harmi chungkhar kha vun cawm a si. Mah nunnak he kaltaakmi chungkhar ca he lungrethei ngai in tuan a si. A fawi lo. Hi dirhmun hi kan duh in kan i thimmi cu a si lo. Khuacaan le thil sining nih a kan luhpi tu a si. A thawng deuhmi, a fim deuhmi, aa dawh deuhmi kan taang set ti lo. Kal khawhnak lam a awn ahcun kan dihlak in kal duhnak a um. Cun nihin ramdang a phanmi hna nih Lairam an dawt. An ti khawh tawkin bawmhnak phunphun an tuah. Mautam kong zongah siaherh ngai in an tuan i kan i lawm ngai. Asinain tihnung dirhmun in kan luat lo. Atu lungfimmi le ramdawtnak a ngeimi an thih dih hnuah zeidah kan can lai? Pemnak ram i a chuakmi tefa hrinhniang hna nih an thei kho ti lai maw? Ka hawipa ABC General Secretary Roy Medley nih chan thum a peh ahcun chuahkehnak miphun holh le nunphung a lo cang a ti. Hmaan dawh ngai a si.

Exodas kan timi hi sal cannak Izip ram chuahtaak in Kanaan ram kalnak kong a si. Kanaan ram an phakmi cu anmah ram ah a cang. Asinain kannih Exodas cu Israelmi Exodas bantuk a si lo. Kannih Exodas cu mah ram kaltaak in Laimi nakin a fim deuhmi le a rum deuhmi miphunpi chungah va luh a si. Ram le miphun sinak ngei ti loin miphunpi nih dolh dingin vung luh khi a si. Nihin caan karlak kan i lawmhnak hi ruah siarmar ah mitkuh a thaw thlu lo. Tihnung dirhmun ah a kan phakpitu pakhat a si thiamthiam. Kan i thim ding a tlawm ko. Zeitindah kan tuah lai. Hi ca ka tial tikah aho pumpak mawhchiatnak pakhat hmanh aa tel lo. Keimah lila hi Yangon ah a ummi ka si. Kei zong kaa tel ve. Midang pemvaih le kan pemvaih ning aa khat lo. Kan miphun cungah kan lungput a biapi ngai. Zeitindah tih a nungmi dirhmun in kan chuah khawh lai? Zeitindah kan luat khawh lai? Laimi Upa khuaruat kho deuh vialte ruahnak chuah cio dingin kan sawm hna.

Monday, November 24, 2008

Lungawi Thusimnak ih Huham Cahnak

By San No Thuan

America ah hin, November thla ih a zarh neta biknak tlawngkai nili ni hi rampi a cozah in lungawi thusim ni (thanksgiving day) tiah ni a khiah sak. Hi lungawi thusimnak ni ah zo pawl hnen ah lungawi thu kan sim ding ti hi thusuhnak tampi a um. Thu pahnih in tar langah ka duh. Zo pawl hnen ah lungawi thu kan sim ding? Lungawi thu ziangtin kan sim ding? Lungawi  thusim thiam cu thansonak a si zia pawl a tawi zawng in ngan ka duh.
 1. Zo pawl ih hnenah lungawi thu kan sim ding?
  1. A pakhatnak ih lungawi thu kan sim dingmi cu nitin te lam in hruaitu le thluasuah in petu Pathian hnen ah lungawithu kan sim ding. Kan nunnak ah Pathian ih thluasuah in pekmi pawl siar salnak caan a si.
    1. Na zalennak
    2. Na neihmi sum le saw
    3. Na fimnak le thiamnak
    4. Na damnak
    5. Na inn sungsang tvp….
  2. Kan tlun ih thil tha a tuahtu pawl parah lungawi thu sim ding kan si.
    1. Na nulepa
    2. Na rualpi
    3. Na unau, nupi, pasal
    4. A lo bawmtu pawl tvp…
2. Lungawi thu ziang tin kan sim ding?
Lungawi thu kan sim daan cu kan mai duhmi hnak in an mai duhmi le tulmi zawng sawn in sim sehla, an lungawi a awi sawn ding. Caan tampi ah, innsaangnu in a duhmi cu innsaang thilri tha le mawi te’n um ding. Siiti le fang khopkham te in um ding. A birthday ah thil thar laksawng pakhat khat leisak ding. “Ka lo duh” tivek men hi an nih ih an ruahmi le theihtheimi duhdawtnak a si lo. Tuluk tong in na sim rero nan, an nih ih theihmi ttong cu Japan ttong lawng a si thei men. Amai theih ding zawn in lungawi thu kan simthiam a tul.
3. Lungawi thusim thiam cu thansonak ih hram a si.  
  1. Lungawi thusim na thiam le bawm duhtu tam na nei sin ding. Lungawi thu na sim a si le na thinlung a nuam ding ih, midang khal an thinlung na nom ter sin a si. Thuthimnak ah, September 2008, Dallas khua ah ABC, USA in confernce an tuah ih ka va kai ve. Cu tawk ah thil mawi zet pakhat ka zir ngah. Second World War lai ah, Japan le American pawl an do awk ciamco ih, America ih ummi Japan pawl cu concentration camp ah American a cozah in a khum ih a hrem. Cui a hrem laifang ah mirang pastor hrek khat in an rak tuam hlawm ih an zoh tha zet. Cumi thu cu ABC,USA ih Asian Ministry lam kaitu Rev. Florence Li in mipi hmai ah lungawi thu a sim ih, a rak bawm dahtu mirang pawl kha laksawng peknak le sunloih upatnak a pek. Cumi lungawi thusimnak in a dang mirang pawl khal kha tulai fang ih a ra reromi refugee pawl bawm ding ah an thinlung a thangphawk ter a si. Curuangah lungawi thusim na thiam le na thangso sin ding.
  1. Lungawi thusim na thiam le khui tik hman ah na vaivuan lo ding. Kawltong in auhchi luat, “sinak hngilh aw” tiah kan timi khi lungawi thusim thiam lo tu pawl an si. Lungawi thu sim kan thiam lo tikah, a tui’ kan dinhmun cu kan mah te ih ding thei le si thei vek ah kan ruat aw ih, kan thinlung cu a hung hngal ih a puarthau. Midang bom khal kan tum nawn lo ih, midang hrangah le Pathian hrangah mi santlai lo ah kan cang dah ta. Cumi si lo ding in, ni tin thlawsuah kan donmi hi Pahtian ta a si ti thei in, Pathian par ah le, Pathian in cui’ thlawsuah pawl pe ding ih a hmanmi minung pawl parah lungawi thu kan sim ringring a tul. Cu tikah, hmailam ah ziangtin ka feh ding timi fiang te in kan thei ih, mi vaivuan ah kan cang lo ding.  

Sunday, November 16, 2008

Pathian Lung a Awitertu Nun Daan




Thuhmai hruai:

Tui sunah, kei ka nun mansan hi ziang a si? Pathian in ziang ruangah in sersiam si pei ti a thei lo ih a vak vaimi kan tam zet. New York feh ding a si nan, Washington lam ih a pan ciamco kan tam tuk lai. Bible ca in kan nun mansan cu ziang a si ti ziang tin in zirh?
Pathian lungawi  ter dingah ah sersiammi kan si.

·      Saam 14:2 - Minung lakah fimnak a neitu le Pathian a hawl ih a biatu an um maw? ti theih duh ah, Bawipa in minung pawl cu,Vancung ihsin a run zoh.
·      Efe. 5:10 - Bawipa ih lungawinak kha hawl uh.

Pathian hi ziang kan tuah le a lungawi, hnisuamso mithmai thawn a um? Noah ih nunnak in Pathian a lungawi tertu nun cu ziang a si ti kan zir thei.

1. A mah kan duhdawt bik tikah Pathian a lungawi.

·      Seem 6:8 Sikhalsehla Noah parah cun Bawipa cu a lung a awi.
·      Seem 6:9-10 Noah ih faale pawl cu hi pawl hi an si: fapa pathum a nei ih Shem, Ham le Jafet an si. Noah cu mi á¹­hazet a si ih acuih san ahcun amah pakhat lawnglawng Pathian ih lungkimmi a si. Pathian thawn a umtlangmi a si.

Pathian in Noah par ih a lungawinak cu Pathian thawn pawlkom (fellowship/walk with God) aw ringringtu, feh tlaangtu a si a ti. Thu maksak zet a simi cu a saangbik Pathian in kan mah thawn pawlkomawk tlaang a duh timi hi a si. Jesuh in curuangah in zirhmi cu Pathian kha duhdawt ve ding hi a thupi bik tiah in sim.

·      Matt. 22:37 Jesuh in, “Bawipa na Pathian cu na thinlung zate, na nunnak zate le na ruahnak zate in na duhdawt pei.”

Kan nun man san cu Pathian hi midang le thil dang hnak in duh bik ding in fial. Pathian kan duhdawt timi cu thil dang le midang hnak in amah thawn pawlkom awtu le nung tlaangtu kan sinak khi a si.

2. Amah kan rinsan tikah Pathian a lung a awi.

·      Heb. 11:7 Noah kha hmailam thu-ah Pathian in ralrinnak a pekmi a theih theinak cu a zumnak ruangah a si. Pathian thu a ngai ih long a tuah ih cuih long sungah amah le a innsaang himte in an luat. Curuangah leilung cu hnonnak a tong ih Noah cu a zumnak ruangah dingnak Pathian hnen ihsin a co.
·      Seem. 7:2 Saram thiang ei á¹­ha phunkim in phunkhat ah khuah sarih ciar keng aw; a sinain a thiang lo ramsa cu phunkhat ah a nu le a pa khuah khat ciar lawng la aw.
·      Seem. 7:5 Cule Bawipa ih thupekmi vek cekci in Noah cun a tuah á¹­heh. Noah cu tipi thuanthum thawn peng zaza in a hlatnak ah a um. Asinan, Pathian lawng sak aw a ti tikah, Pathian a rinsan ih, a sak mei.

2.1. Pathian rinsan timi cu?

Pathian cu ka hrangah thil thabik remruat tu a si ti zum khi a si. Ziangah tile a ruahnak cu kan ruahnak hnak in a sang sawn. 
·      Is. 55:9       Van tla khi leilung hnakih a saang bangtuk in Ka ruahnak le ka lamzin cu nan ruahnak le nan lamzin hnakin a sang sawn a si.

Midang ih mithmai hnak in Pathian ih mithmai zoh ih Amai thu lawng ngai khi a si.
·      John 14:15 Jesuh in, “Keimah in duhdawt ahcun ka thukham pawl nan thlun ding.
·      John 15:12 Ka thukham cu hihi a si: Keimah ih ka lo duhdawt vek hin nannih khal pakhat le pakhat duhdaw aw ve uh!

Pahtian kan rinsan timi cu ziangkim Pathian in ka hrangah a tha bik a remruat ti ring in, Amai mithmai lawng zoh in a duhmi lawng tuah khi a si.

3. Lungawi thusim kan thiam tikah Pathian a lungawi.

Seem. 8:20  Cule Noah cun Bawipa ih hrangah biaká¹­heng a don ih a thiangmi ramsa le vate tla phunkhat in pakhat ciar a lak ih meisa biaká¹­heng parah Pathian hrangah mei-ur thawinak a pek.

·      Noah cun Moriah tlaang par ah a lawng a taan tikah, a leng ah a suak ih Pathian a thangthat a si.

·      Pathian cu lungawi thiammi kan si ding hi a duh bik.

·      Miphar pahra pawl lak ah pakhat lawng a ra kir sal tikah, Jesuh in a dang pakua pawl teh tiah a rak sut (Luke 17:12f).

4. Ziang ruangah lungawi thusim thiamtu si ter in duh si pei?

·      Na thinharnak pawl a lo dam ter ding. Kan riahsiatnak cu lungawi thusim kan thiam lo ruangah, a siatnak lawnglawng kan zoh ih buainak a suak. Pathian ih thlawsuah siar aw la, na tonmi harsatnak cu sim tlak lo te a si ding.

·      Na zumnak a lo fek ter sin ding. Ziangah tile Pathian in lam a lo hruai daan a lo cing mang ter ding.

Thunetnak

Pathian in kan nunnak hi leitlun ih a sersaimnak san cu Pathian lungawi tertu si ding ah a si. Himi na theih a si ahcun, “ziangtin ka nunnak ah nomnak ka ngah thei pei?” timi ihsin, “ziangtin ka nunnak ihsin Pathian in lungawinak a ngah thei pei?” timi hi na sut aw sawn ding. Paul cun, kan tumtahmi cu Bawipa lungawi ter ding hi a si a ti.

·      2Cor. 5:9 - Ziangkhal sisehla leilung kan inn ih kan um ah siseh, khitawk kan inn ih kan um ah siseh, ziang hmuahhmuah hnakin amah kan lungawiter ding kha a thupi bik a si.

Ziang vek nun ah Pathian a lungawi?
1.        Pathian kan duhdawtbik tikah a lungawi. Duhdawtbik timi sullam cu Pathian thawn kan pawlkom aw ih kan fehtlaang ringring ih, a lungawinak kan hawl khi a si.
2.        Pathian kan rinsanbik tikah a lungawi. Pathian rinsanbik timi cu ka hrangah Pathian in a tha bik khua a khaang ringring ti thei ih, a mithmai lawng zoh khi a si.
3.        Lungawi thusim kan thiam tikah a lungawi. Lungawi thusim thiam ding ziang ah in duh sak? Lungawi thusim thiammi lungput cu:
a.     Asiatnak hnak in a thatnak zoh in lungawi thu kan sim tikah, kan lungawi a awi. Thinhennak cu a sia lam lawnglawng kan zoh theu ruangah a si.
b.     Pathian ih rinsan ngam sinnak in neih ter.

Reference: Rick Warren, “What Makes God Smile?” in The Purpose Driven Life (Grand Rapid: Zondervan, 2002), 69-76. 


Monday, November 10, 2008

For Everything, There Is A Season


 1Pet. 1:1 ¶ Peter, an apostle of Jesus Christ, ¶ To the exiles of the Dispersion in Pontus, Galatia, Cappadocia, Asia, and Bithynia,
1Pet. 1:2 who have been chosen and destined by God the Father and sanctified by the Spirit to be obedient to Jesus Christ and to be sprinkled with his blood: ¶ May grace and peace be yours in abundance.
1. Suffering and death gives us wisdom
There was a woman who said, “Having to face the fact that my husband was dying made us value our love for each other with an intensity and intimacy we had not known before. Every day became a gift to experience together. No longer did we take life or our relationship for granted.”
Psa. 90:12          So teach us to count our days that we may gain a wise heart.
2. For everything, there is a season
For everything, there is a season. Everything is subject to change. There is winter, spring, autumn, and summer in US. We cannot have winter all the times and summer as well.  When we attach so much to these impermanent worldly things, we suffer when they are about to change. We are so thankful for our mother who has lived through out so many seasons of life. As we have been living together with our parents here in this world, it is very painful to depart each other.
Eccl. 3:1,2  ¶ For everything there is a season, and a time for every matter under heaven: a time to be born, and a time to die . . ..
 3. Physical death is the beginning of eternal life
John 11:25 Jesus said to her, “I am the resurrection and the life. Those who believe in me, even though they die, will live . . .." 
Dr. Steven Hre Kio, the ex-chief consultant of UBS, says that when his mother died, he was mad at God. Thus, he stopped going to church. One day, at the middle of the night, all his room was brighten by a certain light and the voice said to him, “Your mother is not dead but is alive more than before.” From that day, he was committed to serve God in the ministry.
Why does this physical death is the beginning of eternal life? It is because: (1Pet 1:2)
1.     God has chosen, based not on merit, quality, and smartness, but solely based on His grace and love.
2.     Your sins are forgiven because of Christ’s merit done for you till the end of his life on the cross.
3.     The sanctification of the Holy Spirit is constant and going on.
If you believe in God’s love and forgiveness on your sins, a new life begins in you that will lead you to the power to overcome death. Death will be a happy birthday for you.
Though we say goodbye to her here in this world, in heaven, they will say good morning to her.
Conclusion:
1.     Suffering and bereavement bring us wisdom to be humble, to love, to share, and not to take God’s blessings of good health for granted. Every second is a new gift to us.
2.     Nothing is permanent. For everything, there is a season. Don’t be attached yourself too much on the impermanent things but find peace in the Words of God.
3.     Physical death is the beginning (birthday) of eternal life. Why? Because:
a.     God has chosen you to be his own child based on His grace and love.
b.     God reveals himself in Christ and proclaims his forgiveness to us        because of his love and grace but not on our merits. 
c.     The Holy Spirit is with you and guide you till you come your heavenly home.
Therefore, if you believe this good news, this physical death for believers cannot be a hopeless end. Knowing that death as the beginning of the eternal life will give you a new hope and peace of mind.

Remark: This is the message that I have preached at the condolence service for the loss of the beloved mother of Ko Richard, and Naw Teresa at U Michael's house in America on 11/8/2008.

Wednesday, November 5, 2008

Barak Obama: Vei 44nak US President


By San No Thuan


Tui' zaan cu kan thinlung te in kan lung a kim zet ih ka lung khal a awi zet. Thleidanawknak um zetmi ram le midum pawl nautat zetmi ram US ah an sal ih an rak kaihmi midum cii sung in OBAMA, President a ngah cu an santhuanthu a linglet ta riai. 

Minung tampi cu an mitthli a luang ih an tap. A hleice in midum pawl cu an hruaitu Martin Luther King, Jr. ih 1965 hrawng ih a rak sim tami, "Midum pawl khal in tui' hnu kum sawm thum ahcun, US President kan tuan leh ding ti sunmang ka nei," cu a tak in an hmu ngah. 

Zo khal in minung pakhat hi nautat men ding kan si lo zia langh ternak a si tiah ka ruat Obama President a ngah cu ka lungkim ih thazaang ka ngah zet. Midang pawl in "zianghman na si lo" tiah an timi minung men kan si lonak dingah, Obama bang in ral tha zet in hmai lamah nor uh si. 

Ram le miphun hrang ah Pathian rinsannak thawn, duhdawtnak le tumtahnak kan neih ahcun, ziangkim tuah theinak huham Pahtian in in pe tengteng ding. Laimi khal Kawlram ih President kan cang lo ding tiah zo in a sim thei? Kan suh awk sawn dingmi cu, "Kan ready maw?" ti sawn hi a si.  Kan mah sawn kan timtuah awk tha zet a si ahcun, a caan kim tikah, Pathian in in cawi saang leh ko ding. 

Tuesday, October 28, 2008

Pa Tin Hrang A Nung Saal Zo

A ngantu: Anthony Thawng Hlei

Chin Christian Centenary cu 2004 kum ah hlunghlaizet in Khuasak khua ah tuah a si ih hihi Chin Christian Centenary ti loin "Chin Baptist Centenary" tiah ti sawn sehla a dik deuh ding. Ziangahtile American Baptist Missionary a si mi Carson teih nupa Lairam an thlen hlan ah Sui Hliang (Tial Hmung) cu Pathian rak awi in Khristian a si zo a sisi tiah Dr. Henry Siang Kung cun Chin Christian Centenary Magazine 2004:271) sungah a rak ngan. Culawng a si hrih lo. Lairam ah zumtu hmaisabik tiah kan theih larbikmi le kan sim ringring theumi Pau Suan le Thuam Hang in Pathian rak awih in 1904 kum ih Khristian an rak si hlanah Falam peng Zathlir khua ah Pa Tin Hrang khal in Jesuh dung a rak thlun ve zo. Ram dang siangbawi pawl in anmai' kut sungih zumtu thar an si lo ruangah Sui Hlaing le Tin Hrang pawl hi an hmin an rak ngan khum lonak a si pei maw? Asilole an rak theih lo hrimhrim ruangah an hmin an tarlang lo tla a si thei.

Ziang a si hmanah ramdang siangbawi pawlin anmah Lairam an thlen hlanah le Pau Suan te an ngah hlan ah Pathian nung rak awitu an rak um zo ti cu an thei ko ding zum a um. Hih thu hi Johnson khal in History of American Baptist Chin Mission timi a cabu sungah a el ve lo. Cun Dr. East ih Hualngo tlangtluan Tedim le Tonzaang peng tiang 1909 kum ih a khualtlawnnak thu a rak ngankhum mi khalin tawkfang cu a sim fiangzet in ka thei. 

"Hualngo mi khrihfa a rak tong hnuaihni ti lawng hman si loin Hla ca-uk le Baibal a then a zarte an kenmi ka hmu ti ih a diary sungah a ngankhummi a um na'n milai hmin pakhat hman ngankhum mi a nei lo. Curuangah fiang fukfi ih hmin saal ding a har na'n biakinn thawn kawhhran dinsuah taktaktu an um lo hman ah 1909 hlan ah khatlam Aizawl ram mission hnatuannak thawngin zumtu khrihfa hmuh ding an um zo a si ti cu a fiangzet” (FBA Golden Jubilee 1998:9).

Hih a tlun ih ngankhummi a palh lo a si ahcun Pa Tin Hrang ih thu cu ruah tlak taktak a si ding. Cu a si ruangah Pa Tin Hrang cu zo a si? ti thusuhnak a leh kantum hnik ding.

Pa Tin Hrang cu Falam peng Zathlir khua mi a si ih a suahthlak in a thih tiang Zathlir khua le ti ah thanglian mi a si. Rang thawn khualtlawng ih pum cawmnak rak hawltu a si. Neta ahcun an sungten Lusei ram ah an rak vaai lawlaw. An rak vaih kum hi a cekci theih a si lo na'n 1890 hnu deuh hrawng ah sidawh a si. Cutin Lusei ram ih a vaih hnu khalah Rang thawn khualsuk khualso tlawng in a um thotho. Cun 1894 kum ih Mirang missionary Savidge le J. H. Lorain te pawl Aizawl an ra thlen thok tikah ziangtin si maw Tin Hrang thawn an rak tong aw ngelcel. Aizawl ah ramdang siangbawi pawl thawn an ton awk kum le nithla felfai ih theih a si lo na'n 1898 hrawnghrang hlan a si ko ding tiah zum a um. Ziangahtile Lusei ca ngan le siar tla a rak zir ih Hlabu le Baibal then tete a siar thiam hnu tiang Lusei ram ah an um lai. An innsungsang in taimazet in thla an cam ih an khawm theu ti a si.

Cutin kum thum-li a rei hnu ah Rampi acozah lam ih remcan lonak a phunphun le sunglam nun ah Pathian tirh-kawh ih a theih-awk ruangah Pa Tin Hrang cu a tingaihnak thei loin an sungten an suahseemnak Zathlir khua ah an rung kir saal. An rung tlun kir kum hi 1902 a si. Zathlir khua an rung thlen hnu khal ah innsang khawmnak cu anmah te an nei rero lai. Zathlir an rung kir pek ah an zanriah ei laifang an va leng ngelcel ih "Ziangha nan hmeh?" tiah an sut ih Tin Hrang tei' sung cun "Enga" tiah an rak ti. An zaanriah hmeh an zoh tikah "ngasa" le a um fawn lo. Cutikah "enga" cu zianghmeh a si pei aw tiah mangbang awloksong in an um. Enga ticu "ziang e" tinak si ti an rak thei lo. Nehhnu ahcun hnihsuahsainak ah a rung cang riangri.

Cuti in Pa Tin Hrang cu Pathian awihtu innsang an si ko na'n Zathlir lal a rak tihtuk ruangah a puang a zar in Pathian thu a rak sim ngam lo. A thup a thiar tete lawngin sawldai hnuai minung pawl hnenah a sim theu. Pa Thang Tsin le Pa Tsong Kham vekin ralthazet in Pathian thu tlang rak au-pi ta sehla cu a thuanthu hi puan bang zar a si ding nan. Cuti a thup thiar tei sim cing hman in innsang nga-ruk lai cu Khristian an cang ih Tin Hrang tei' inn ah a thupten biakkhawm thlacamnak an nei theu. Cupawl cu Tin Hrang tei' sung, Nung Hnin tei' sung, Kam Hliang tei' sung, Hrang Tin Thang tei' sung, Than Zam tei' sung le Tai Ceu tei' sung pawl tla an si. Hiti ih Pathian biakkhawmnak an neih kum cu 1903 a si (Zathlir Christian Centenary 2006:74). Hihi Pa Thuam Hang le Pa Pau Suan (Tedim peng Khuasak mi) pawl 2004 ih Khristian an rak si hlan kumkhat duh ah a si. Lairam ih Kawhhran hmaisa bik (House church) a rak si taktak ko. Curuangah 2003 hi Zathlir khua ih kawhhran din kum tiah kan tinak a si.  Asinan Zathlir khawpawh ih Pathian an run awih thluh ngaingai cu 1952 kum lawng ah a si. Cutin ZBC civuipi Satawm, 1948 tiang cu Baptist kawhhran an si ringring.

A tlun ih kan sim zo vekin Pa Tin Hrang cu a suk a so khawtluang ah a vaksuak lo na'n a um hmun ah a thup a thiar in Pathian thu cu a ti theitawk nuamteten a sim vivo. A reituk hlanah zumtu ziang maw zat an rung um ih Zathlir Lalpa Pu Lian Zik tiang in Pathian a run awih hngehnge. Cumi lak ah Lian Lut Lo khal a tel ve mi a si. Lian Lut Lo cu Yangon ih Myanmar Baptist Convention zungpi ih pharpar tarmi hminsin tlak hmin pawl ah a tel ve mi a si (Lian Lut Lo 17/26). Cuti'n Lian Lut Lo cu a hmin theih larzetmi asinan khuitawk in, zo hnen in khrihfa ah a cang ti hi ramdang siangbawi pawl ih ngankhummi ah siseh, ramsung nganmi cabu dangdang ah khal hmuh ding a harzet. Himi in a run fiangtermi cu Pa Tin Hrang ih thlaici tuhmi a rahvui pakhat a si kan tile kan sual lo ding.

Hih thu thawn peh aw-in Rev. Lan Thuan ih "Taungdaan Sasana" cabu khal in a fiangterzet ti'n ka ruat. Rev. Lan Thuan cun hitin a sim “Saya San Tun cu Baibal tlawng a `heh veten 1920 ah Falam a hung thleng ih Zathlir zumtu pawl in banhla hmin, fubawi, sangzawl, vaiphawt le khuaitizu pawl thawn an rak hmuak ti a si. Cun 1922 kum ah Saya San Tun cu ordination a ngah ih cuveten Zathlir khua ih zumtu amah rak hmuaktu hrekkhat pawl cu Baptistma a pek. Cu pawl cu Pak Rawl, Thang Dun, Tai Thluai, Tai Zing, Bil Hnin, Hoi Hmung, Kap Thul le Lian Lut Lo tla an si (Chin Evangel Centenary 1899-1999, ZBC: 51; Zathlir Christian Centenary 2006:75).

Hih a tlun ih kan tarlangmi Baptistma latu minung pariat sungah Lian Lut Lo khal a rak tel ve. Asinan amah lawng hi mi tampi ih theihmi le cabu dangdang sung ih hmin ngankhum a si. Ziangruangah ti a cekci theih a harzet ding na'n a si thei deuh ding ih ruahmi cu Zathlir lal Pu Lian Zik in Pathian a awih hnu 1922, Lian Lut Lo le tla ti an hnim kum ah mualpi an hau ih lawki pawl in kan rirai biaknak hmun Khristian pawlin in siatsuah sak tiah (Mirang) acozah hnenah taza an cuai. Cutikah Pathian awi pawl ai-awh in mi pathum thawngthlak a tul ta. Cumi ah Nung Hnin, Kam Hliang le Lian Lut Lo tla an pumpe aw ih Falam ah thawng an thlak. Asinan Kam Hliang cu Tedim ah an rak kuat. Curuangah Lian Lut Lo hi mi tam deuhih rak theihmi a si thei men. Ziang a si hmanah hih Zathlir zumtu pawl hi Pa Tin Hrang ih thlaici tuhmi a rah vui pawl an si ti cu a fiangzetmi a si.

Hih thu hi a thi thla lo nan kum 100 sung a it-that ih a hlo cuahco, mithi cazin ih ret phah thlangmi le zohman in a nung saal ding ih ruahban lomi a si. Culaifang ah Pathian cu a mitirh hmang in a phuanglang aw ih Pa Tin Hrang ih Pathian a rak awi thoknak le a thuthangtha thlaci nung vorhmi cu a lak in a hloral lo ih a tikcu a kim tikah-kum 100 hnu ah mizapi hmuhhngan in tuihsun ah phuansuah a si zo. Pa Tin Hrang in Zathlir khua ah kawhhran a rak din kum (1903) cu kum 2003 ah kum zakhat a kim zo. Hih kum 100 puai (Zathlir Christian Centenary) cu sunglawizet le hlunghlaizet in 2006 April 19-23 tiang Zathlir khua ah tuah suak zo a si (kan ram nai-ngan-zi thubuai ruangah Acozah in 2003 ah puai tuahnak khuan a pek lo ruangah 2006 tuah nak a si). Pathian cu san thuanthu ih Bawi a si vekin sankhat hnu sankhat ih thil cangmi hmuahhmuah cu minung pawl in thei nawn loin, dungkan tun caan um hman sehla a tikcu a kim tikah a phorhsuak saal ringring. Thunmi Arsi Pa Sui Hlaing ih mei pawktu vutcam sungih meiling de Pa Tin Hrang khal Laimi kan san thuanthu sungah le kum zabi 21 cahmai thar sungah a nung saal ve zo a si ti thu Vankau Arsi na tleumawinak hmangin tlang in aupi ve dingah ka lo sawm a si.

Vankau Arsi Magazine Vol.9, No.2 – August 2006 sung ta a si.

 

Thursday, October 16, 2008

Lai Thuamhnaw Hruk le Thleidan-awknak Lungput

Laimi kan thuamhnaw a dan awknak hi a tial in a dang aw ih, cumi men in ziang ruangah thlei dan awknak lungput a suahpi? Kawl longyi kan hruk tikah, Kachin, Kaya, Karen, Chin, le Bama tin an longyi  le hni tial phunphun kan hruk tikah, an nih cu Kawl an si aw, kan nih thawn kan bang aw lo ti in kan hrukmi puan tial ruangah, kan ruat cuang maw? Midang hnipuan kan hruk tikah hmuah phunhnam ruah sual awknak le zuam awknak duhnak thinlung kan neih cuang ual lo. Ziang ruangah Laimi in kan mai phunhnam thuamhnaw kan hruk tikah, hi thinlung ruahnak kan neih timi hi ruah ding ngiangai a si. Ziang ruangah kan Lai thuamhnaw te kan hruk tikah, thleidan awk duhnak a suak si pei timi hi ruah tikah: 

  1. Kan thuamhnaw kan hruk a mal tuk. Midang thuamhnaw kan hruk a tam tuk ih midang ih nunphung in in khuh tuk. Midang thuamhnaw kan hruk tik ah daan ah kan ruat men thlang ih, thleidan-awknak mit in kan zoh nawn lo. Lai thuam khal kan hruk tam le cui mit le lungput kan nei sin ding.  
  2. Kan thuamhnaw man a khung tuk. Niti'n hruk theimi thuamhnaw ah kan thuamhnaw kan can ter thei vingvo a si le manol te in kan lei thei cio ding ih, kan unau hrin dang ih thuamhnaw khal lungawi te in kan hru thei ding. Tahthiamnak ah, Kawl, Kachin le Karen pawl in an thuamhnaw manol te ih lei thei ding in an tuah tikah, kan lei ih, kan hru cio. Cu vek in Zahau, Hualngo, Tlaisun .... tvp in a phun2 in kan hru kom thei ding. Asinan, kan pupa ih an rak hrukmi thuamhnaw khal kan kilkhawi a ttul ve thiamthiam. 
  3. Kan pupa pawl ih thuamhnaw thatha, fimnak le daan thatha pawl hi khuasia pawl ta ah a ruat kan tam tuk lai. Cui thinlung put le ruahnak ih ruangah, mai thuamhnaw te thawn a ra khawmtu pawl kha phunhnam ttan tuk ah kan rak ruat mei. Tisami tuk ah kan rak zoh mei. Lai thuamhnaw a sualnak a um lo. A zohtu pawl ih kan lungput le ruahnak sawn hi kan rem a tul.  
  4. Laimi pawl ih Pathian a fate tuk. Pathian cu Khrihfa kan can hnu (1900 hnu) lawng ah Laimi hnen ih um ah kan ruat. Missionary pawl in kan biakmi Pathian hi an rak keng a si lo. An rak ken thei a si le, biak tlak Pathian a si lo ding. Pathian sawn in missionary pawl hmang in Amah kan theihfiang thei sinnak ding ah a phuang lang aw sawnmi a si. Duhdawttu Pathian cu an mah kan thei hlan khal ah in duhdawt ih in kilkhawitu a si. Khrihfa pawl lawng kilkhawitu Pathian a si lo. Kan pupa san lai ihsin, Pathian cu thlarau in kan pupa pawl lam a rak hruai rero zo. Kan nunphung le kan ttong pawl tla kan pupa hmang in a rak sersiamtu a si ti kan fiang a tul. Cu tiklawngah, hnam khat le hnam khat ih kan thuamhnaw hi thleidan awknak ah hmang lo in kan cawisaang aw sin thiam ding. 
  5. Khrih ah unau khat kan si timi lungput kan nei mal tuk. Kan ruahmi vek ruat lo pawl cu Satan fa ah kan ruat mei. Hi vek lungput ruangah, zumtu thatha thlaraumi taktak pawl kha Khrihfa hruaitu pawl lala in fehsual an rak ti ih, an rak that tampi zo. Curuangah, kan mah vek ih a ttong lo pawl, thil a hru lo pawl khal, Khrih ah unau, Pathian ih a cohlanmi le a duhdawtmi an si ti in, kan hmuh thiam a tul. 
  6. Kan lamdan-awknak tete pawl hi funkhawm in hnatuan KHAWM tlaang kan tum lo. Zo kan ti thei sawn ti ih zuam awk ding lungput tamtuk kan nei. Jesuh ih thlacammi, "Ka pa, nang le kei pum khat kan si bang in pum khat te ih an si theinak ding hrangah thla ka cam (Jn 17:22)" hi kan thelh hmang ka ti. Pathian in a hna kan tuan tikah, zuam awk ciamco ding in fial lo. Pum khat te in duhdawt aw in thanso khawm in fial sawn.