3.3. Na ruahsannak kim theinak ding ah midang hnak in Pathian parah bun sawn aw la, nan pawlkomawknak in Pathian lungawi ter aw.

Instead of fixing your hopes and dreams on another person, fix your hope on God and seek to please him through this relationship.

Thitumnak thu kan thlen tikah, Hollywood daan ih feh cu lam pengah ah in hruai sual sawn theu a si. Hollywood daan ahcun, a tthi awtu te pahnih in a thupi bik ih an simawkmi cu, “Nang cu ka nunnak ah a thupi bikmi na si. I fam kim ter. Ka lungthlitum ii kim ter tu na si” tiah an ti aw.

Asinan, Pathian ah hram a buntu zumtu cun, “Pathian cu ka nunnak ah a thupi bikmi a si. Pathian in ii bawm ding ih, ka minung sinak ih a tlin lomi duhdawtnak thawn ka lo duhdawt ding ih a hlanhnak in ka lo duhdawt ding” tiah an ti aw.
Jesuh Khrih ih nun daan kan zoh tikah, ziang tik hman ah kan lungawinak ding men in thil a tuah dah lo. Pathian ih lungawinak ding hrangah ziangkim a tuah sawn. Lei tlun ih tthitumnak tampi in an tumtah bikmi cu pakhat le khat lungawiawk ter ding hi a si. Asinan, Bawi Jesuh in a nun daan in zumtu pawl ih kan pawlkomnak le tthitumnak khal ih kan tumtah dingmi in zirhmi cu pakhat le khat kan pawlkomawk daan in Pathian lungawi ter sawn ding hi a si. A tlun ta thawn ziang a dang aw? A danawknak cu Pathian lungawi ter lo khal in milai cu pakhat le khat lungawi terawknak kan tuah thei. Asinan, cu vek duhawknak cun, rei a daih lo theu.
Caan tampi ah midang thawn kan pawlkomawknak ah buainak kan tong theu. Cu ti ih buainak kan ton tikah, midang ih sualnak le palhnak hawl hnak in, Pathian ih si ter in duhmi ziang a si tiah sut in hawl sawn ding kan si. Caan tampi ah, kan mah ih ttulnak le lungawinak (self-centered life) kha a thupibik ih kan ret ruangah buainak a suak sawn theumi a si. Zumtu cu Pathian in kan lungawinak hnak in Amah Pathian ih lungawinak hawl sawn ding kha in duh sak. Cui a lungawi zawng cu ziang a si ti sile, duhdawtnak thawn midang ih ttulnak kha thupi sawn ah re thiamtu si ding kha a si (Phil 2:4).
Ka duhnak kim ter dingah midang kha ka pawlkom lo ding timi lungput thawn kan nun ahcun, kan mah pumpak ah le midang thawn kan pawlkomawknak khal ah tthansonak tampi a thleng ding a si. Pathian lungawi ter dingah duhdawtnak thawn, midang ih ttulnak ka famkim ter ding ti in kan feh ahcun, a har zet ko ding nan, cui nun cun kan duh zetmi a thuk bikmi duhdawtnak le, a thlum zetmi pawlkomnak ah in hruai sawn ding a si.

Peh bet ding ..... ..... .....

3.2. Uar aw men hlah uh, Duhdawtnak sungah feh uh. (Instead of falling in love, walk in love)

Uarawknak silole, ngaiawknak, le duhdawtnak sung ih feh timi hi a bang aw lo. Uarawknak timi cu kut kai aw in, tlangleeng tlaang, mit le mit zoh aw in thinlung sung ih suai awknak khi a sawh deuh. Asinan, duhdawtnak sung ih feh timi cu Khrih ih in duhdawt daan ih duhawk khi a si. Khrih in ziang tin in duhdawt? Efe 5:1,2 ah, Khrih cun in duhdawt tuk ruangah a nunnak in pek tiah in sim. Curuangah Khrih ih duhdawtnak thawn pakhat le khat duhdawtawk timi cu midang tthatnak hrangah mai duhnak taanta in pumpek awknak khi a si.

Duhdawtnak sung ih feh timi sungah cun, midang ih ttulnak kha ngah ding an tlak lo zet lai ah, va tuah sak, le va pek khi a si. Cucu Pathian in kan par ih in tuah sak daan a si. Kan tlingtlak lo zet lai ah Pathian cun, kan ttulmi kha in pe ringring a si. Nun sim ttul khal le in sim, thluasuah pek a ttul khal le in pek. Sual ngaithiam kan ttul tik khal ah ngaithiam kan tlak lo zet cing khal in in ngaithiam. Asinan, Pathian in kan duhmi hnak in kan ttulmi in pe ringring sawn timi hi kan theih ringring a ttul. A caan ahcun, duhdawtnak taktak cun, kan tuar a har ding khal le a ttul ahcun, ral tha zet in a ttulmi cu in sim. Cui' duhdawtnak sungah cun, midang siatsuah duhnak, mi dang va uk duhnak le mi nahsuahnak a um lo.

Duhdawtnak sung ih a fehmi nunnnak cun, midang kha ttihzah upatnak a pek. Lei tlun ih kan nun sungah pakhat le pakhat upatawk thiamnak hi a thupi ngaingaimi a si. Upatawknak a um ruangah, pawlkom timi hi a um ih, rampi khal hi a ding. Upatawknak a um lo nak hmun ahcun, buainak, thu elawknak le daan nei lo ih kekarnak a tam. Curuangah, upatawk a thiammi miphun cu miphun pi khal an cang ih, an tha khal a cak. Upat awknak ti tik ah, kan ttong daan ah le, kan umtu daan khal in, midang kha cawisan thiam, hmun kian (usa) thiam, a thiltha tuahmi kha hmuh thiam, khi a si. A hlei in, Jesuh Khrih sung ah Pathian in a sinak a hmuh daan: Pathian ih fanu/pa ti ih, upat thiam khi a si.

A tawi zawng in kan sim ahcun, duhdawtnak sung ih feh timi cu midang ih duhnak kha mai duhnak hnak in a thupi sawn ih ret thiam khi a si. Mirang cun, "the Love that walks is an other-centered love."

Dal. 3.1. Khal na siar thei sal.
peh bet ding ..... ..... .....

3. A Hngetmi Duhdawtawk Daan Pathian Ih In Zirhmi Phun Li

*Eph 5:1,2 “1Nannih tla cu Pathian duhdawtmi fahniang nan si ruangah amah bangtuk si dingin zuam uh. 2Khrih in in duhdawt ih a nunnak kan hrangah a pek zo; cuih a pekmi a nunnak cu Pathian lungawitertu rimhmui pekmi le raithawinak ih pekmi a si. Curuangah nan nunnak cu duhdawtnak in lo uk seh.”

Hollywood Daan ih Duhdawtnak Hawl Daan 

1. Rual tha hawl aw (Find the right person).
2. Duh mei aw (Fall in love).
3. Na ruahsannak pawl a par ah thum aw (Fix your hopes and dreams on this person for your future fulfillment).
4. Nan remcaang lo le pakhatnak in thok aw (If failure occurs, repeat steps 1,2,3).
Pathian ih in zirh daan
1. Rual tha si aw (Become the right person).
2. Duhdawtnak sungah feh aw (Walk in love).
3. Na ruahsannak pawl Pathian hnenah ap aw (Fix your hope on God and seek to please him through htis relationship).
4. Nan remcaang lo le, pakhatnak in thok aw (If failure occurs, repeat steps 1,2,3).
A Hngetmi duhdawtnak Pathian Ih In In Zirh Daan Pali
Dal 3.1. Rual tha hawl ding hnak in rual tha cang sawn aw. (Eph 5:1).
Midang ih rual tha ah va cang timi cu ziang a si tile, Pathian ih in duhdawt daan bang in midang va duhdawt le pawlkom khi a si. Cui’ nun cu Pathian hnen ihsin kan ngahmi duhdawtnak a si ruangah, Pathian ih nun daan a thluntu kan sinak a si. Pathian ih nun daan cu ziangvek a si? Ziangvek caan lai khal ah nun nemte in in bia ih, kan hrangah thatnak tuah ding a baang dah lo tu a si. Kan sualnak vek in thu in then siang lo tu a si ih, kan sinak vek in in cohlang ih kan sual in ngai thiamtu a si. Cuvek ih kan nun tikah ah Pathian ih nun daan a thluntu kan si.

Curuangah Efesa 4:32 sungah, Pathian in Khrih sung in a lo ngaithiam bang in pakhat le khat tlun ah duhdawt zaangfahnak nei uh la, nan sualnak ngai thiam aw uh tiah in ti. Cuti ih Pathian in in duhdawtnak, a thatnak le kan lam ih a ttannak cu Amai par ih kan that ruangah a si lo. Asinak hrimhrim a si. Rom 8:32 sungah, “Fapa hman ui lo ih in pe siangtu cun, thil dang hmuahhmuah khal kan hrang ah siang lo in a um ding maw?” tiah a um. Jesuh in a nunnak kan hrang ih pek tiang in duhdawtnak cu Amah kan duhdawt ruangah in duh a si lo. A hram thok in in duhdawt hmaisa sawn ruangah a si (1 John 4:19).

Pathian ih in duhdawt vek ih mi va duhdawt thei dingah milai thazaang le thinlung in a tlin thei lo. Amah Pathian ih duhdawtnak bang tuk duhdawtnak cu kan nunnak hrimhrim ah kan teh ih, sual ngaidam kan sinak pawl kan nun in a teh ngah hnu lawngah, midang par khal ah kan nunnak sung in a luang liam thei ding a si. Pathian cun Khrih sungah in ret ih, a sunglawi bik, a mankhung bik, a cem thei lomi a duhdawtnak cotu ah in tuah ih in cohlang a si. Khrih sung ah Pathian ih a lo hmuh daan, na sinak (identity) hi na theih awk ta hlan ahcun, midang hnen in duhdawtnak, porh le lom na hawl tum ringring ding ih, nan pawlkomawknak a hlawhtling thei lo ding.

Pathian ih in duhdawt daan le in pawlkom daan kan zoh tikah, rual ttha ding tlak pawl kha hawl aw timi hi a dik lomi a si. Cuhnak in, midang thawn hnget zet ih pawlkomawk theinak ding hrangah a thupi bikmi cu “Nangmah kha an rual tha ah va cang hmaisa sawn aw” timi a si.

Dal khatnak le Dal Hnihnak khal siar sal bet theih an si.

Dal Linak peh bet ding .......... ........... ............

Pathian Ka Duhdawt Timi Cu!

Pathian, ka duhdawt timi cu "Pathian ih a duhdawtmi a tuu pawl va cawm, va kilkhawi" khi a si. John 21:15-17 tiang kan zoh tikah, Jesuh le Peter ih biakawknak thu kan hmu thei. Jesuh in a thawhsal hnu veithum a langhnak ah dungtolh sal in a umtu Peter le a rualpi pawl hnen ah a lang. Cu tawk ah Peter kha Jesuh in, a thusuh bang veithum a sut. "Peter, hi thil hmuahhmuah hnak in i duhdawt sawn maw?" tiah a sut. Peter in, ka lo duhdawt ti na thei, Bawipa tiah a ti. Cutikah, asile, "Ka tuu pawl va cawm maw" tiah a ti. Vei hnihnak khal le cu thotho a sut. Ka lo duhdawt a ti sal lala tikah, "Ka tuu pawl va kilkhawi aw" tiah a ti lala. Veithum tiang a sut ih, a fialmi cu "Ka tuu pawl va cawm maw, va kilkhawi aw" timi lawnglawng a si. Curuangah Pathian kan duhdawt kan ti asile, Bawipa ih in fialmi cu a tuu cawm ding hi a si. Asile, zo pawl si Bawipai' tuu pawl cu? Ziangti in kan cawm ding?

Saam 23:1 sungah David in Bawipa cu tuukhal bang in i khaaltu a si tiah a ti. Cui' Bible cu kan siar tikah, kan nih khal Pathian ih tuu kan si ih, in khaaltu cu Bawipa a si tiah kan ti. Bawipai' khalhmi kan zate in Bawipai' tuu hlir kan si.

Ziangti in Pathian ih tuu pawl kan cawm ding? Kan khal ding? Tuukhal in ziang a tuah timi hi kan zoh hnik pei. A pakhatnak ah a tuu pawl kha a duhdawt (love). A pahnihnak ah a tuu pawl ih tuarnak le aihramnak pawl kha a ngai (listen). A pathumnak ah, a tuu pawl kha a zohkhen (lookafter). An dam lonak pawl a va tuam hlawm. A palinak ah, rawl thami, le a himdammi buk ah feh pi dingah, hmailam in a hruai (lead). An ral pawl kut sung in hum ding ah, hmaiah a suak ih, ral thazet in a do. Pathian khal in kan nunnak hi cu bang tuk in in kilkhawi a si. Kan taksa, thinlung, le thlarau dam cak zet ih um dingah, niti'n lam in hruai a si. In duhdawt ih a nunnak tiang kan hrangah a liam. Kan thlacammi in ngai ih thluasuah in pe. Kan thin bang tik le kan riahsiat caan kip ah Amah cu kan kiangnai ah um in, kan rual tha bik ah a cang. Kan fehnak kip ah a mah cu in hruaitu a si ih, kan fehnak kip ah lamzin ding ih feh thei dingah, kan hmailam in in hruai. Amah zoh lo ih kan pial caan hman ah in ko sal ih lamzin dingah in feh ter sal. Kan sualnak in ngaithiam ih, a mai' lam ah in hruai kir sal. Curuangah, midang ih nun kha kan va cawm, kilkhawi tikah, thil dang ruangah silo in, Pathian kan duhdawt ruangah a thupek a simi "Ka tuu pawl cawm aw, kilkhawi aw" tiah in timi kha kan va tuah dingmi a si.

Tuukhal pahnih ih thinlungput lang ter ka duh. Samaria mitha pa ih thuanthu kan zoh ta pei. Jerusalem in Jericho khua lam ah a fehmi pa kha misual pawl in an thawi ih lam kap ah a taan ta. Cumi cu Levimi (an deacon) le, puithiam (pastor) pa khan an hmuh tikah, an timi cu "Ee, kan vun bom a sile, mithiang nawn lo ah kan cang ding ih, Biak inn lam ih hnatuan lai ding le kan si fawn ih, a cang thei lo" tiah an tiih an taansan ta. A tawizawng in an thinlungput kan ngan a sile, "Ka vun bom ta le, ziang ka cang ding?" timi an ruat. Asinan, Samaria mitha pa in a vun hmuh ve tikah, a khual tlawn ding lam a hla ko nan, "Ka vun bom ta lo le ziang a cang ding?" timi a vun ruah tikah, bawmta lo in a um thei lo. Cui' Samaria mitha pa kha Jesuh in a thangthat ih a mah bang in va tuah ve uh tiah in ti.

Kan thu a tawizawng in kan khai khawm a sile:

1. Pathian ka lo duhdawt tiah kan ti a si ahcun, a tuu pawl cawm ding kan si.
2. Pathian ih tuu pawl cu a kilkhawimi kan zate in kan si. Midang nun va cawm le kilkhawi cu Pathian kan duhdawtnak a langhnak a si.
3. Ziangti in kan kil khawi ding? "L" pali asimi: "Love, Listen, Lookafter, Lead" ti in kan hruai ding.
4. Pathian ih tuurual kan kilkhawi tikah Jesuh ih in neih termi lungput cu: Ka va bom asile, ziang ka cang ding timi silo in, ka va bom lo le, ziang a cang ding timi sawn hi a si.

Ninghan Riahsiat Caan Ah Khuiah Pathian a um?

By San No Thuan

Dung 7:55,56
“Vancung kha a hun zoh tikah Pathian sunlawinak le Pathian vorhlamih a dingmi Jesuh kha a hun hmu. Cutikah, ‘Zohhnik uh! Van a ong aw ih Pahtian vorhlamah Milai Fapa a ding ka hmu!’ tiah a ti.”

Thuhmai hruai:
Kum no zetzet in, kan thih caan a cut hlaan ih minung pawl kan thih hi Pathian ih a duhmi a si pei maw? Natnak a phunphun tuar in kan thih hi Pathian ih a duhmi a si pei maw tihi thu ka ruat zet. Hivek in kan tuar lai ah teh Pathian hi ziang a tuah si pei?

John 10:10 sung ih kan zoh tikah, “Kei cu nunnak nan neih ih duhdim nunnak nan neih theinak ding ah ka ra” a ti. Kan nunnak ah lungawi hnangam te ih um ding, dam cak zet ih um ding in duhsaktu a si. Curuangah, Pathian in a caan kim lo pi ih kan nat le kan thih hi a duhmi a si lo ti a fiang. Kan duhdawt zetmi hi kan siang lo cing in le a caan kim lo pi in Pathian kan hnen in ziang mumal khal ruat lo in laksak a si lo. Rom 8:28 sung kan zoh tik khal ah kan par ih thil a thlengmi zate in Pathian ih duhmi an si tiah a ti lo. Kan par ah ziang bang tuk thil khal thleng khal sehla, in duhdawt biktu kan Pathian in kan thatnak ding hrangah in tuah sak sal timi hi a sim duhmi a si. 

Asile, ziang ah natnak le thihnak cu kan tong? Leilung tlun cu famkim lonak ram a si. Famkim lonak ram ih a nungmi pawl cun, riahsiatnak, zatlaknak, natnak le thihnak kan ton dingmi hrimhrim a si. Cutivek ih kan riahsiat le kan thin a har caan ah, kan mah te tuartu kan si lo ding a thupi. Asile, khui tawk ah kan biakmi Pathian a um? Amah cu zo a si?

1. Kan biakmi Pathian ih hmin cu Immanuel Pathian a si (Mtt 1:23).
Amah cu kan hnen ah a kumkhua in in umpi ringringtu Pahtian a si. “Ka lo tlansan lo ding, ka lo hnong lo ding” tiah thu in kamtu Pathian a si (Heb 13:5). Kan tuarnak in theihpi tu a si. Israel mi pawl Egypt ram ih an tuar tuk tikah, Pathian an ko. Curuangah, Pathian in ka mi Israelmi pawl ih tuarnak le aihram aw ka thei a si tiah a ti. “Ex. 3:9 The cry of the Israelites has now come to me; I have also seen how the Egyptians oppress them. Pathian in kan tuarmi a thei ringring a si.” Curuangah, “ttih hlah uh” tiah vancungmi cun, Christmas caan in simmi cu a si.

2. Kan nunnak famkim ter dingah, “Khrih bang sin dingah,” Pathian in hna a tuan rero a si (1Pet 5:10).
Pathian in harsatnak tong lo dingah zumtu pawl thu in kam lo. In buai pitu harsatnak pawl hmuahhmuah khal neh in, Khrih a bang sinsinmi kan si theinak dingah hna a tuan rero a si. Na feeling par ah na zumnak kha bun hlah aw. Pathian ih thukam par sawn ah na zumnak kha bun sawn aw. Cui Pahtian thukam cu, “Cule caan malte sung nan tuar hnuah zaangfahnak in a khatmi Khrih thawn nan pehzom awk ruangah amah thawn kumkhua sunlawinak hlawm aw dingih a lo kotu Pathian Amah rori in a lo famkimter ding ih hngetkhohnak le thazaang cahnak a lo pe ding” (1Pet 5:10). A lo famkim ter sal ding tiah thu in kam a si. Thinglamtah a um ahcun, thawhsalnak timi cu a um ringring ding a si. Tuarnak a um tikah, Pathian in cui tuarnak pawl neh in thawhsal theinak in pe ding a si.

Asinan, lei tlun cu kan zate in a laangte sunglawng a hmunmi kan si. Everything is temporary. Bawi Jesuh ih a dam termi pawl khal an thi sal thotho. A dungthluntu rori pawl khal a thi thotho. Cu ti ih kan thih tikah teh Pathian cu khui ah a um?

3. Vancung saangka ong in in hmuak (Acts 7:55, 56).
Stephen kha Bawi Jesuh cu Pathian fapa taktak asinak thu pawl a sim ciamco tikah, Judahmi pawl cu an thin a heng tuk ih thah ding in a tum. Cu tikah, Stephen cun, “Vancung kha a hun zoh tikah Pathian sunlawinak le Pathian vorhlamih a dingmi Jesuh kha a hun hmu. Cutikah, ‘Zohhnik uh! Van a ong aw ih Pahtian vorhlamah Milai Fapa a ding ka hmu!’ tiah a ti.” Zumtu pawl kan thih tikah, thihnak cu kan netnak a si lo. Vancung sangka ong in kan Bawipa in in hmuak a si ti zumtu a fehcia zo pawl in fiang te in an hmu a si.

Thunetnak
Kan riahsiat le mitthli tlak caan ah kan Pathian cu khui tawk ah a um?

1. Kan hnen ah in um pi. Kan tuarnak khal in theihpi a si.
2. In buaipi tu pawl neh in in famkim ter sal in Khrih a bangmi lungput le nunnak kan neih sinnak ding hrangah hna a tuan rero a si.
3. Lei tlun kan nunnak a cem tikah, vancung saangka ong in in hmuak a si.

Avei 44nak US President Barak H. Obama Pumapnak

Tui sun cu zing ka thawh ve in a vei 44th nak US President Obama ih President thukam a tuahnak le Pathian hnen ih apawknak zoh ding in kan Sayakyi President Phillip Krey in tlawngta zate in in sawm ih kan tlawng hall khanpi sungah ah kan zoh.

Minung tampi ah lungawinak mithli a luang. Ahleice in midum pawl cu, hi ram ah sal ih rak kaih dahmi le mi ih zomtaih nautatmi an rak si. Atu ah, midum fapa pakhat in a hmaisabik President a ngah tikah, an thinlungah thu a phunphun a suak. Mihrek khat in, miluatmi taktak kan sinak a langnak a si tiah an ti. Mihrek in, United State ahcun, a zuamtu kip in a zuam bang in bangraan zet te in thanso theinak a nei thei a si ti a tak in a lang tiah an ti. Asinan, a hrek cun, bangraanmi kan sinak hi a thoknak lawng a si lai. Tampi thleidanawknak a um lai tiah an ti ve. Ziang khal a sil e, tuisun cu U.S thuanthu sung ih a um dah lomi midum President hmaisabik apnak a si ih, mipi pawl ih lungawi daan le, lompi daan khal a nasabik tiah thuthang thantu pawl in an sim.

Obama in apawknak ih a thusimmi sung in ka duhmi hrekkhat a tawi zawng in ka ngan ding:

1. Harsat lai caan ah ttihnak ai ah ruahsannak, remawk lonak ai ah tumtahnak zoh ih lungrualnak kan hril ringring a tul.
2. Kan tesin fa pawl tiang ih kan sim dingmi cu: Pathian in zokhal bangraan te'n in sersiam, zalennak in pek, zokhal an mai saduhthah kim theinak thu an nei timi hi a si.
3. Ram maksakmi kan si theinak ding ah, maksaknak (greatness) cu kan neihmi a si lo. Ngah ding ih kan zuam dingmi a si.
4. Tui sun ih kan suhawk dingmi thu cu kan hruaiawknak (cozah) hi a tum maw, a fate timi a si lo. Cuhnak in, kan mipi pawl thangso ih an um theinak dingah kan hruaiawknak in hna a tuan maw timi sawn a si.
5. Kan ram hrangih a tuantu pawl tihzah upat tlak an sinak cu kan zalennak kilkhawitu lawng an si lo, an mai' hrang hnak ih midang rian ding kha thupi sawn ih a retu an si ruangah ah a si.

"Rintlak zet in US ram ka uk theinak ding hrangah Pathian i bawm hram aw" tiah thukamnak a tuah laifang a si.

A kut kehlam hi a nupi Michelle in President Lincoln ih thutiamkamnak a rak tuahlai ih a hmanmi Bible a kensakmi par ah a suang. A vorhlam kut a tung ih thutiamnak a tuah. President Lincoln ih tuahmi bang in thil dang tete khal a tuah. Ka umnak Philadelphia ah US rampi zalennak an ngahnak hminsinnak darkhing a um ih, cumi a zoh theh hnu in Lincoln cu tlaangleeng to in Washington a rak feh bang in Obama khal ka umnak khua Philadelphia ah a ra ta ih, tlaangleeng in Washington ah a feh ve. Ziang ruagnah si pei?

A thupi bik cu President Lincoln cu US ram ah sal timi um nawn lo ding ih a rak dodal ruang ih thah a rak tuartu President a si ruangah, upatnak a peknak a si. Cui' tlunah, Lincoln ih thinlung bang in a ral kha rualpi ah tuah ih nehnak latu le, zuamnak le midang riannak in mi a hruaitu President si a tum ruangah a si.

President Bawmtu Mr. Joe Biden thawn

Washington D.C ih a fehtu mipi pawl













Apawknak ih thu a sim laifang













President Lincoln hngilh lonak innpi hmai ah thu a sim.












Apawknak an theh hnu ah, White House ah an fehpi lai.

Dr. Martin Luther King Jr. Ih Thuanthu Tawi

January thla ih zarh thumnak tlawngkai ni khat ni hi Martin Luther King Jr. (1929 – 1968) kha America rampi in upat sunloihnak an pekni a si. Curuangah, Dr. King ih thuhla hrek khat te le a ttongmi kam khat hnih te amah sunloihnak ding hrangah ngan ka duh. Prineton Theological Seminary ah 2004 ah khan, Dr. King ih Theological Ethics timi kan zir ih cumi ihsin, a lungput le a nun daan hi ka nunnak ih ka zoh tthimmi le ka thuruahnak ii silhkhuhtu bik pakhat a si.

Dr. King hi January 15, 1929 ah Atlanta Georgia ah a suak. A pu hi 1914 in 1931 tiang Atlanta ih Ebenezer Baptist Church ah pastor tuanmi a si. A pu thehhnu ah a pa in pastor a run tuan ih Martin Luther King a thihnu reipi tiang a run tuan. 1960 in Dr. King khal hi EBC Church thiamthiam ah a pa bawmtu ah co-pastor a tuan ih a thihni tiang a tuan. 1948 ah Morehouse College in B.A a ngah. 1951 ah Crozer Theological Seminary, Pennsylvania in B.D a ngah. 1955 ah Boston University in Ph.D a ngah. Boston ih tlawng a kainak ah fala mawi zet le fim zetmi Coretta Scott thawn an tong aw ih an tthi aw. Fapa pahnih le fanu pahnih an nei.

1954 ah, Dexter Avenue Baptist Church, Montgomery, Alabama ah pastor a tuan. Pastor a tuan phah ah, midum pawl tthanso theinak rampi huap pawlkom tiah timi National Association for the Advancement of Colored People (NAACP) ah hruaitu E.C sungtel sungah a tel ve. 1955 ah Negro pawl in midum le mirang thlei daannak ummi hi hriamnam hmang lo in lamzin ah kan duh lonak kan lang ter ding tiah an ti tikah, Dr. King cu hruaitu ding ah zaangfah an dil. A rak el zet nan, nangmai’ in hruai lo ahcun tiah an ti tikah a rak cohlang.

Bus sungah midum pawl cu dunglam ah, mirang pawl cu hmai lam ah, mirang an rat le midum pawl in tonak nan kian ding ti pawl ih thleidannak ummi kha an duh lo ruangah, midum hmuahhmuah bus hrimhrim nan to lo pei tiah thu an suah. Bus zo hman to lo rori in midum pawl khal lungrual zet in ni 382 sung an um. Bus a totu tam bik cu midum pawl an si theu ruangah, bus tampi cu totu an um nawn lo ih bus tampi an cawl. Curuangah, December 21, 1956 ah Supreme Court rori in, midum le mirang bus sungah thlei dannak a um nawn lo pei tiah thu an relcat ih an than.

Cu ti ih, midum pawl in lamzin ah a rual a rual in an feh ih midum le mirang thlei dannak an do laifang ah, Dr. King cu thlawngthlak a tuar. Casia a phunphun kuat a tuar. Zaan laifang khal ah phone in an ko ih, “Negro pa, na thil tuahmi na colh lo ahcun, nangmah le na innsang zate in hmai zarh sungah kan lo that ding” tiah an hro. Culai ah, Dr. King ih a timi cu, “Ka ttih tuknak ah ka tthia thluah thlo. Ka nufa le pawl cu ziang thei lo in ihhmu thaw zet in an it that. Cui’ lai caan ahcun, ka zirmi theology thuk zetzet pawl in hnangamnak in pe thei lo. Hnangamnak cu ka pi ih ii rak sim theumi ‘Pathian cu na kiangnai ah minung bang in a lo umpi ringring sokhaw’ tiah ii timi minung bang in ii umpi tu Pathian timi te cun, ka hna ii ngam ter” a ti. Cu ti ih ka ttihtuk lai ah thla ka cam ih, Pathian ih ii umpi zia ka tep ngah a ti. Mipa khat in hi ti in thu ii sim vek in ka thei, “Dingfelnak le thutak hrang ding aw. Pathian cu a kumkhua in na lam ah a ttang ding” tiah ka hna thlam ah ka thei a ti. Zaan thum hnu ah, an sungte in an sung khat te ih inn ah an riah lai ah, a inn cu bomb in an puah sak. Asinan, thil dik lo hmuahhmuah do ding ah hmai ah ka feh thotho ding a ti ih, Negro pawl hruai in a feh thotho.

1957 ah civil rights cangvaihnak caksin dingah tiah tuahmi pawlkom, Southern Christian Leadership Conference (SCLC) ah president ah an hril. Hi pawl kom in an do betmi cu midum pawl rampi hril awknak khal ah bangraan te’n vote tuah thei ding in an nor pi. A thuruah daan le a ttannak hrampi cu Christian zumnak ah a bun ih, an sandahpiah daan cu Gandhi feh daan a zoh tthim. Kum hlei khat sung, 1957 in 1968 tiang midum pawl a hruainak ah, peng ting sawmruk khual a tlawng, vei thawngkul hluannga thu a sim. Khua kip ih a feh tikah, ‘kan khua lam ah ziang na ra tuah, kir aw’ tiah an rak ti tikah, “Thleidannak le diklonak um hlah sehla ka ra lo ding” tiah a sawn.

Cutluk ih a hnatuan a tam lai ah, ca-uk panga a ngan man lai h, cahram ti cawk lo a ngan man thotho. A thusimmi lak ih a hmin thang bikmi cu “I have Dream,” “Sunmang Ka Nei” timi a si. Cumi sung ih a sunmang a tawi zawng cu, “Ka fale pali hi nikhat ni ahcun, an taksa rong (color) ruangah silo in, an nuncan ziaza par ih zir in thu a tthentu ram ah an tlangleeng leh ding ti hi ka sunmang a si” tiah a ti. Mirang in, “I have a dream that my four little children will one day live in a nation where they will not be judged by the color of their skin, but by the content of their character.”

Vei kul thawng thlak a tuar ih veili hnak ih mal lo thawi le vuak a tuar. Upat sunloihnak degree panga a co ih, 1963 ah Time magazin in “Kum Khat Sungih Milangsaarbik” ah a hril. A kum 35 ah, Noble Peace laksawng a ngah. Noble Peace Prize ngahtu lakah mino bik a si. A laksawng ngahmi $ 54,123 cu civil rights cangvaihnak ih hman ding ah a hlu. April 4, 1968 ah Memphis, Tennessee ih riahbuk motel pakhat ih a um lai ah, an rualpi hrek khat thawn an veranda ih an din laifang ah, a mah a huatu pawl ih mithal in a nunnak a liam ta. A tongmi hrek khat:

1. Thimnak cu thimnak in a dawi hlo thei lo; tleunak lawng in a ti thei. Huatnak cu huatnak in a dawi hlo thei lo; duhdawtnak lawng in a ti thei.
2. Zokhal in duhdawtnak khuatleu sungah ka feh ding maw, mai hrang lawng ruatmi siatralnak khuathim sungah ka feh ding timi a hril tul.
3. Mi pakhat in hih thu cu ka nunnak liam in kan ttanpi ding timi thu pakhat khat tal a hmuh hrih lo ahcun, a nun daan man a nei hrih lo.
4. Minung nunnak ah ziang tluk a nun a sau tihnak in ziangtluk man nei zet in a nung timi hi a thupi sawn.
5. Mi pakhat ih man taktak cu nun nom lai ah khui ah a ding timi ah a si lo. Thubuai a um caan le dotu an um caan ah khui tawkah a ding timi ah a tthum aw sawn.
6. Hitler khal in Germany ram ih a tuahmi kip khi an ram daan thawn a mil aw (legal) lomi a um lo ti hngilh hlah.
   
7. Thil thupimi par ah daite ih kan um men ni ihsin, kan nunnak cu cem hram a thawk.
8. Mi hmuahhmuah in an hmin a thang thei lo men ding. Asinan, mi hmuahhmuah cu mimaksak an si thei. Ziangah tile, maksaknak (greatness) timi cu midang hrangah ziang tluk in a nung (service) timi parah a tthum aw a si.
   
9. A ttongmi dang pawl siar paihtu pawl hrangah: http://www.brainyquote.com/quotes/quotes/m/martinluth109228.html